Çatı

Soğuk Çatı – Eğimli Çatı Soğuk Çatı – Çift Havalandırma Boşluklu Eğimli Çatı

Çatı, en eski insan içgüdüsü ve hareketlerinden olan kendini örtmek ve korumakla ilişkilendirilmiştir. Bu anlayışa göre çatı; örtünmek için bir istek, korunma vaadi ve tamamlamadır. Çatı binayı bitirir. Bu sebeple bazı ülkelerde çatının yükselişi kutlanır. 

Düz çatı mı, eğimli çatı mı tartışmasında herkes kendi önerisinin geçerliliğini destekleyen iyi sebepleri olduğunu iddia eder ve herkes koruyucu ve basit olan uygun bir çatı ister. Fakat uygun bir çatı nedir? İyi örten bir çatı mıdır? Veya bir binayı tamamlayan bir çatı mıdır? Veya olabildiğince geri planda kalırken iyi örten ve binayı tamamlayan etkisini veren çatı mıdır? Veya binaya iyi örtücü ve tamamlayıcı olmanın ötesinde koruyucu ve güçlü bir form sunan bir çatı mıdır? 

Bazı durumlarda çatı görünür olabilmek için elinden geleni yapabilir. Sicilya’daki antik Yunan tapınaklarının çatıları zengin desenli mimari öğelerinden ve düşmanlarına korku salan figürlerinden belli olurdu.

Çatı aynı zamanda yerel özellikler taşır, bir yeri diğerinden ayırır, üstelik sadece iklim nedeniyle değil. Çatı ve malzemeleri belli bir yöreyi ve atmosferi çağrıştırır, Paris’in bakır çatılarının kent mimarlığı düşüncesini hatırlattığı gibi.

Çatı karakter ve kimliktir, Karl Friedrich Schinkel aristokrasinin kırsal karakterini öğrenilmiş ve daha az taşralı olana dönüştürme girişiminde birçok saray ve büyük konakların çatı formlarını uyarlamıştır.

images2KIO8SYL
Çatı hem örttüğü binadan tamamen bağımsız bir strüktür ortaya koyabilir hem de yapının fonksiyonu için temel ve ayrılmaz bir eleman olabilir.

Kuru Hava Boşluğu Varlığına Göre Çatılar

Soğuk Çatı – Yürünebilir Alanlı Düz Çatı ve Soğuk Çatı – Havalandırma Boşluğu Çatı Yapısında Olan Düz Çatı

Çatının temel koruma foksiyonundan ayrıca suyu dışarda tutmak çatının başlıca görevidir. Hem dış etmenler (güneş ışığı, yağmur, rüzgar), hem de iç etmenler(su buharı basıncı) ve sonuçta su buharı yayılması sorunu çatı yapımında ardıl problemlere sebebiyet verir. Bu tür çeşitlilik arz eden talepleri gerektiği gibi karşılayabilmek için çok katmanlı bir yapı gereklidir, bu da temelde iki adet katman prensibine yol açmıştır. Bu sistemlerden biri diğerine; çatı biçimi, taşıyıcı katman, yapının diğer parçalarıyla birleşim koşulları ve çatı kenarları gibi ağır basan koşullara göre tercih edilir.

• Soğuk çatı
Soğuk çatıda su yalıtım katmanı ikisi arasında kuru hava boşluğu oluşturulduğu için ısı yalıtımı katmanından çıkarılmıştır. Bu su buharı yayılımını yalıtımın dışında tutar ve uzağa taşır.

Eğimli soğuk çatının iki hava boşluğu bulunur: biri çatı örtüsü ve ikincil su geçirmez/örtücü katman arasında, diğeri bu ardıl katman ve yalıtım arasında, bu ikinci boşluk çatının soğuk çatı olarak değerlendirilmesini sağlar.

05
• Sıcak Çatı
Sıcak çatıda su geçirmez katman veya yayılma geciktirici katman ısı yalıtımının hemen üstüne serilir. Yalıtım dışında yayılan su buharı havalandırılmayan yalıtımın soğuk tarafında yoğunlaşabilir ve doymuş hale gelir. İç tarafta uygulanan bir buhar bariyeri ılık doymuş buharlı havanın yalıtıma girmesini ve herhangi bir zarar verici yoğunlaşmayı önler.

Eğime Göre Çatılar

 

Sıcak Çatı – Tek Havalandırma Boşluklu Eğimli Çatı ve Sıcak Çatı – Havalandırma Boşluğu Olmayan Düz Çatı

Çatının eğimi çatı kaplama malzemesine, çatı formuna, bağlantı ve birleşimlerin tipine bağlıdır. Düz çatı kaynaksız su geçirmez çatı örtüsüne sahip olmalıdır.

Diğer yandan birbiri üstüne geçen bileşenlerden oluşan bir çatı örtüsü bağlantılarının yüksek oranıyla eğimli çatıya daha uygundur. Çatı kaplama malzemesi ve bağlantıları ne kadar su geçirmez olursa izin verilebilen eğim o kadar sığlaşır.

dormer-windows-06b
Düz Çatı

Sıcak Çatı Sistemleri

Geleneksel sıcak sistemler her gerekli katmandan birini içeren (yük taşıyıcı, su izolasyonu, ısı izolasyonu, belki ses izolasyonu) tek kabuk çatıdır. Su izolasyonu her zaman ısı izolasyonunun üzerine yerleştirilmesine rağmen, çeşitli fonksiyonlar tek bir malzeme katmanında da çözülebilir. Malzeme seçerken, bileşenlerin birbiriyle uyumlu olmasına ve yapı performans değerlerinin doğru olmasına dikkat etmek gerekir (denenmiş ve test edilmiş ürün kombinasyonlarını kullanılmalıdır). Sıcak çatılar lehimsiz çatı kaplamasına sahiptir. Zarar verici yoğunlaşmayı önlemek için yük taşıyıcı katmanın üzerindeki ısı izolasyonun iç kısmına (sıcak kısmına) bir buhar bariyeri yerleştirmek çok önemlidir. Bu buhar bariyerinin buhar geçirgenlik direnci çatı yapısının diğer katmanlarıyla koordineli olmalıdır. Çakıl katmanı, veya bitki örtüsü su izolasyonunu hava ve mekanik zarardan korumak için uygundur. Genellikle su izolasyonu ve bu koruyucu katman arasında ayırıcı bir katman uygulanması önerilir, örneğin yün. Gerekli eğim (min. %1,5) taşıyıcı katmanda, bu iş için özel yaratılmış bir katmada veya ısı izolasyonunda yaratılabilir.

Sentetik Malzeme
Buradaki su yalıtımı yakma veya yapıştırma birleşimlerle keçeleşmiş tek bir sentetik katmandır. Ultraviole ışınlara direnci genellikle kısıtlıdır bu yüzden koruyucu bir katman ilave edilmelidir.

Yalıtım katmanı için pekçok sert ürün kullanılabilir. Ancak, su yalıtımıyla uygun olduğuna dikkat edilmelidir. Örneğin polistiren, sentetik çatı keçesinden ayrılmalıdır. Üzerinde yürünebilir çatılarda ısı yalıtımının baskı gücünün yeterli olduğuna emin olunması önemlidir.

Bitümlü malzeme
Buradaki su yalıtımı çoğunlukla polyester temelli bitiüm keçeden iki katmandan oluşur. İlk katman ısı izolasyonunun üstüne serbest olarak yayılır ve sonraki bütün katmanlar tamamen beraber bağlanır. Saf bitüm örtüsü kullanırken en az 3 katman gereklidir.

Yalıtım katmanı için pekçok sert malzeme kullanılabilir. Üzerinde yürünebilir çatılarda ısı yalıtımının baskı gücünün yeterli olduğuna emin olunması önemlidir.

Geleneksel sıcak çatı sistemleri özel çatı yapılarının doğmasına sebebiyet vermiştir-estetik ve/vaya belirli ürün nedenleriyle. Bunlar tek kabuk çatılardır ve dolayısıyla geleneksel düz çatıyla aynı katmanlama prensibini takip eder; su yalıtımı kaynaksızdır ve ısı yalıtımının üstüne yerleştirilir. Isı yalıtımının iç tarafına yerleştirilen bir buhar bariyeri yoğunlaşmadan doğacak zararları önler. Burada, yine gerekli eğim (min. %1,5) taşıyıcı katmanda, bu iş için özel yaratılmış bir katmada veya ısı izolasyonunda yaratılabilir.

Kompak Çatı
Kompak Çatı, hücresel camın kullanımından gelişmiştir ve sadece bu malzemeyle çalışır. Koruyucu katman veya çatı örtüsü dışındaki bütün katmanlar birbirlerine ve taşıyıcı katmana tamamen bağlanmıştır; beraberce su yalıtımı, buhar geçirmezlik ve ısı yalıtımını sağlarlar.

Yalıtım, taşıyıcı katman üzerinde sıcak bitümlü bileşen içine yayılmış buhar geçirmez hücresel cam içerir ve bu aynı zamanda buhar bariyeri olarak da çalışır. Birleşimler sıcak bitümlü bileşikle dolu basit uç uca birleşimlerdir. Yine tamamen bağlı iki katman bitümlü çatı döşemesi su yalıtım katmanı olarak hizmet eder. Geleneksel sıcak çatıda olduğu gibi çakıl katmanı veya bitki örtüsü su izolasyonu veya çatı örtüsü olarak hizmet eder. Kompak çatı pahalı bir sistemdir. Ancak, yerinde dökme güçlendirilmiş betondan (olabildiğince sert) taşıyıcı yapıyla beraber su girişini önlemede yüksek derecede güvenirlik garanti eder.

Kaplanmamış Çatı
Kaplanmamış çatılar koruyucu katmanı veya çatı örtüsü olmayan düz çatı sistemleridir. Bu korumanın eksik bırakılması, çatı kaplamasının çeşitli etkilere dayanması gerektiği anlamına gelir.

Su yalıtımının oluşumunda görev bitümlü veya sentetik çatı örtülerinden birinde (katman adedi geleneksel sıcak çatılarda olduğu gibidir) olabilir. Her durumda üreticinin çatı kaplamasının ultraviole ışınlarına karşı dayanıklılığının uygun olduğunu onaylaması gerekir. Aynı zamanda yanmaz olmalıdır. Koruyucunun eksikliği aynı zamanda çatı kaplamasının rüzgara karşı açık olduğu anlamına gelir. Bütün katmanların, etkilerin transfer olacağı şekilde birbirine bağlı (yapışma veya mekanik olarak) olduğuna emin olunmalıdır. Mekanik tespitler kaplanmalıdır. Köşeler ve birleşimler özellikle güvenceye alınmalıdır (rüzgar vakumu). Kaplanmamış çatılar yüklere karşı hassastır ve dolayısıyla yürüme trafiğine uygun değildir. Bu tür çatıların su geçirmezlik fonksiyonunun düzenli aralıklarla kontol etmek gereklidir.

Ters Çatı
Ters çatı zorunlu katmanları olan havalandırılmayan düz çatı sistemidir. Ancak katmanların sıralanışı geleneksel sıcak çatıdan farklıdır.

Isı yalıtım katmanı su yalıtımının üzerine yerleştirilir ve dolayısıyla kendisinin su geçirmez olması gerekir (püskürtme polistiren). Bu tek malzeme katmanıdır ve dolayısıyla zıvanalı-lambalı birleşim içermelidir. Yalıtım “ıslakta” serildiğinde bu koşullardaki ısı yalıtımı gereklerini karşılamak için gerekli olduğundan %20 daha kalın olmalıdır.

Yalıtımın üzerinde yünden ayırıcı bir katman çakılın ısı yalıtımındaki birleşimlere nüfuz etmesini önler. Suyun çoğunluğunun akıtılmasını sağlayan özel bir ayırıcı yün kullanımı %20 ek kalınlığın sadece %3’e indirilebilmesini sağlar.
Kaynaksız su yalıtımı bitümlü veya sentetik çatı örtüsü (katman sayısı geleneksel sıcak çatıda olduğu gibi) içerebilir ve yalıtımın altına direk taşıyıcı katmanın üzerine yayılır. Bu aynı zamanda buhar bariyeri görevi görür ve ısı yalıtımının altındaki pozisyonu herhangi bir zarara karşı yeterince korunduğu anlamına gelir.

Ters çatı üzerinde bir koruyu katman kesinlikle gereklidir. Isı yalıtımına gelecebilecek zararı önler ve aynı zamanda yalıtımın altındaki katmanlardan sıyrılmasını önleyen bir balast görevi görür. Geleneksel sıcak çatının üzerinde olduğu gibi taşıyıcı katmanda, bu amaçla yapılmış özel bir katmanda veya ısı yalıtımında çözülebilecek minumum %1,5 bir eğim dahil edilmelidir.

Soğuk Çatı
Soğuk çatı çevreleyen ve ısı yalıtımı sağlayan, ayrı bir hava geçirmeyen membranı olan daha alçak bir kabukla beraber, rüzgar, kar ve maruz kalınan yüleri taşımak için tasarlan her türlü hava koşullarına dayanıklı daha yüksek bir kabuktan oluşan çift kabuklu bir çatıdır. Bu ikisinin arasında uygun giriş çıkışları olan-büyüklüğü bina performans parametlerine bağlı olarak belirlenen- havalandırma boşluğu bulunur. Bu havalandırma boşluğunun kesit alanı çatı alanının min. 1/150’i olmalıdır, minumum derinlik 100 mm olmalıdır. Giriş-çıkışların toplam alanı havalanırma boşluğunun kesit alanının en az yarısı olmalıdır. Bu havalandırma düzenlemesi özellikle kışın iç ve dış iklim arasında buhar basıncında denge sağlar ve yazın da güneş ışınlarının yol açtığı ısı yükselmesi (“bunaltıcı” iklim) ısı yayımı ile dağılmış olur. Havalandırılmış çatının en belirgin özelliği Davos stili çatıdır; bu çatıdaki havalandırma boşluğu ısı yalıtımın içeriden kontrol edilmesini sağlayan bir sürünme mekanı gibi tasarlanmıştır.

Yalıtım katmanı taşıyıcı katmanın üzerinde yer alır ve buhar geçirimli bir madde içermelidir (madeni veya cam yünü). Havalandırmayı üzerindeki ısı yalıtımıyla birleştirmek yalıtımın iç tarafında buhar bariyeri ihtiyacını önler. Ancak, böyle bir buhar bariyeri difüzyona oldukça açık olan taşıyıcı katman içerisindedir (ahşap veya çelik) ve difüzyon geciktirici hava geçirmez membran görevi görür. Yalıtım katmanı buhar geçirgen olmamalıdır çünkü havalandırma boşluğunun üzerinde yer alır. Ancak kendi taşıyıcı katmanının olması gerekmektedir (çift kabuklu yapı). Çakıl veya metal levha yalıtım üzerindeki koruyucu katman için uygun malzemelerdir; çift kaynaklı birleşimli metal levha çatı örtüsü için minumum eğim %3 olmalıdır. Soğuk çatıdaki eğim genellikle havalandırma boşluğunda (taşıyıcı veya su yalıtımı katmanında) yapılır. Bu tür bir eğimli sınır yüzey havalandırma boşluğundaki iklim değişimlerini destekler. 
Düz Çatı

 

 

Eğimli Çatı

 

 

Düz Çatı ve Eğimli Çatı’nın Yapı Kabuğu için Karşılaştırılması

a. Yağmur
Düz Çatı
Su Yalıtımı: Su yalıtımı ve yağmur indirme sistemleri, %1,5 ve %3 arasındaki eğimde sisteme bağlı olarak düzenlenmelidir. Su yalıtımı, genellikle en üst ya da üstünde aşınma tabakası ya da koruma tabakasının altında yer alan bir ikinci katmanda uygulanmalıdır. Su yalıtımının ısı yalıtımı altında uygulandığı istisnai uygulamalar da yapılabilir. Bu gibi uygulamalarda, yalıtım malzemesinin suya dayanıklı olduğundan emin olmak gerekir.

Drenaj: Yağmur suyu, yağmur iniş borusu ya da dere yardımıyla, çatı yüzeyinin en düşük seviyesine getirildikten sonra, bina içerisindeki ya da dışındaki drenaj sistemine bağlanır. Çatı kenarındaki parapetin, yoğun hava şartlarında yağmur suyunun cepheden inmemesini sağlaması gerekir.Bu nedenle, parapet, aşınma ya da koruma tabakasının üst seviyesinden 12 cm yüksekliğinde ve su geçirmez olmalıdır. (SIA 271)

Eğimli Çatı
Su Yalıtımı: Düz çatının tersine, eğimli çatıda yer alan yağmur indirme sistemlerinin yağmur geçirmez olması gerekliyken, su geçirmez olması gerekmemektedir. Su, bir üst düzeyde metal levha, kiremit, taş ya da cam çatı kaplama malzemesi üstünden akıtılmalıdır. Eğim, kullanılan malzemeye göre farklılık gösterir. Bununla birlikte, kararlaştırılan eğim, suyun gölleşmeden akmasını sağlamasına dikkat etmek gerekir. Çatıda uygulanacak olan ikincil su yalıtım tabakası, çatı kaplamasının zarar gördüğü durumlarda, suyun yapıdan uzaklaştırılmasını sağlamak üzere uygulanır.
Drenaj: Çatı kenarlarına oluk uygulanması zorunludur. Harici yağmur indirme boruları ile cephede görülebilen uygulamaların yanı sıra, dahili yağmur indirme boruları ile çatı kenarıyla bütünleşik sistemler de uygulanabilir.

Genel
Saçak uygulaması, duvar-çatı kesişimlerini yağmura karşı korur. Çatı kaplaması ile duvar kesişimleri, hidrostatik basınç gibi ağır koşullara maruz kalabilir. Saçak altında oluşan girdap, bir taraftan da karşı akım yaratarak su sızıntısı riskini azaltır.
Çatı oluklarının boyutları ve yağmur indirme borularının sayısı, çatı alanına ve uygulanan bölgeye düşen yağış oranına göre hesaplanır.

b. Güneş Işığı
Düz Çatı
Bazı su yalıtım malzemeleri,örneğin bitümlü levhalar, ultraviole ışınlar karşısında zarar görebilir ve çakıl ya da benzeri malzemeler ile korunmalıdır.

c. Rüzgar
Düz Çatı
Çakıl ya da başka bir malzeme ile örtülmemiş kaplamasız çatılarda, rüzgar emilimi en büyük problemdir. Büyük alanlarda rüzgar şiddetini azaltmak için çözüm bulmak gerekir. Çakıl ve benzeri malzemelerden oluşan dıştaki koruyucu tabaka, alt tabakalar için de ağırlık sağlar.

Eğimli Çatı
Binili malzemeler ile kaplanmış çatılarda, rüzgar emilimi, malzeme eğilimi ve ağırlığına bağlı olarak problem olarak ortaya çıkabilir. Ahşap, shingle ya da saz kaplama malzemeleri, her zaman güvenli bir biçimde sabitlenmelidir. Ağırlıkları nedeniyle, levhalar sabitlenmeden basitçe yerleştirilebilirler fakat, 60° ve üzeri eğimlerde, her zaman ilaveten mekanik olarak tutturulmalıdır.

Genel
Hafif çatılarda her zaman hava sızdırmaz membran kullanılmalıdır.

d. Isı
Genel
Isıl direnç ve farklı konstrüksiyonlarda bunun gerektirdiği minimum kalınlıklar, standartlarda madde madde belirtilmiştir. Orta Avrupa’nın iklim koşulları, her zaman ofis binaları için yalıtım gerektirir. Çatı konstrüksiyonunda, yalıtımın türü ve yeri, seçilen sisteme bağlıdır.

e. İçeriden Dışarıya Buhar Difüzyonu
Genel
Rutubet, içeriden dışarıya buhar difüzyonundan ötürü yapıda doygunluk seviyesine geldiğinde bile izolasyon tabakasından içeri sızmamalıdır. Pek çok yalıtım malzemesi, ıslandığında yalıtım açısından zayıflar. Taşıyıcı katmanda betonun kullanılması ve sıcak tarafın izole edilerek neme dayanıklı malzemeler kullanılmasıyla doygunluk önlenebilir.

f. Kar
Düz Çatı
En az 12 cm yükseklikte uygulanması gereken parapet, çatı kenarından karın düşmesini engeller ve erimiş suyun hazneye akmasına yardımcı olur.

Eğimli Çatı
Çatıdan aşağıya karın kaymaması için kar koruyucuları yerleştirilmelidir.

Genel
Taşıyıcı sistem, çatının eğimine, konumuna ve yüksekliğine bağlı olarak doğabilecek olası kar yüklemesini taşıyabilecek şekilde tasarlanmış olmalıdır.

g. Mekanik Hasar
Düz Çatı
Kaplanmamış bir çatı sistemi, mekanik hasarlara özellikle doluya çok hassastır ve kolayca zarar görebilir. Üzerinde gezilebilen bitümlü çatılarda, koruyucu tabakada kum bulunmamalıdır. Suya dayanımı ve karı eritebilme özelliği bitkilerin küçük köklerine işlediği takdirde işlevsiz olacaktır. Üzerinde gezilebilen teras çatılarda, ısı izolasyonu özellikle noktasal yüklemede çok hassastır.

Kaynak: arkitera.com

Yazar Hakkında:

. Twitter / Facebook üzerinden takip et.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir