1. GiriÅŸ

Kent mobilyaları, herhangi bir peyzaj alanında veya kent mekânında kullanıcıların konfor, ulaşım, dinlenme, eÄŸlenme, dış etkilerden korunma gibi fonksiyonlarını karşılamak üzere tasarlanmış ve yerleÅŸtirilmiÅŸ elemanlardır. Kent mobilyasının fonksiyonu sadece bir kullanım, sanat ya da iletiÅŸim objesi olmak deÄŸildir. Aynı zamanda kentsel yaÅŸamın daha zevkli, daha konforlu ve estetik olmasına olanak saÄŸlayarak kent yaÅŸamını güzelleÅŸtirmelidir. GeçmiÅŸten günümüze kent mobilyalarının yapımında çeÅŸitli malzemeler kullanılmaktadır. Beton dünyada en yaygın olarak kullanılan taşıyıcı bir yapı malzemesidir. Kent mobilyaları da betonun yaygın olarak kullanıldığı alanlardan biridir. Ä°nsanların, kamusal mekânları düzenleme çalışmalarında, basit gereksinimlerini karşılamak amacıyla kent mobilyalarının ilk örnekleri ortaya çıkmış ve zamanla sayıları artmıştır. Kent mobilyaları, kullanıcıların konfor, bilgi, dinlenme, eÄŸlenme gibi gereksinimlerini karşılayan, kullanımı herkese açık, kamunun sorumluluÄŸunda olan ve kentsel mekânlara yetkili kurumlarca yerleÅŸtirilmiÅŸ, çevrenin saÄŸlıklı geliÅŸmesine katkıda bulunan, sokak lambaları, iÅŸaret levhaları, telefon kulübeleri, oturma elemanları, otobüs durakları gibi çeÅŸitli ürünlerden oluÅŸan sistemlerdir. BaÅŸlangıçta tek olarak üretilen kent mobilyaları, zamanla seri üretimle gerçekleÅŸtirilmeye baÅŸlanmıştır [1]. Günümüzde endüstrileÅŸen bu elemanların tasarımı ve yer seçimi ile ilgili kriterlerinin belirlenmesi, üretimi ve konumlandırılması önem kazanmıştır [2]. 

Kent mobilyası deyimi, 1980 yılından günümüze kadar, ülkemizde tasarımcılar, peyzaj mimarları, mimarlar ve çevre bilimciler tarafından kullanılmaya baÅŸlanmıştır. Açık alan düzenlemelerinde kullanılan elemanlar, çeÅŸitli çalışmalarda farklı isimler altında tanımlanmıştır [2]. Kent mobilyası yerine kent donatı elemanları, kent aksesuarları, çevre düzenleme öÄŸeleri gibi deyimler de kullanılmakla birlikte bunların anlamları farklıdır. Kent donatı elemanları altyapıyla iliÅŸkili iken, çevre düzenleme öÄŸeleri daha çok peyzaj ağırlıklıdır, kent aksesuarları ise sadece dekoratif öÄŸeleri kapsayan bir anlam taşımaktadır. Kentsel kamusal mekânlar her kentlinin serbestçe kullandığı, kent insanlarının birbirleriyle karşılaÅŸtıkları kamuya ait mekânlar olup bunlarda insanlara özel bazı objeler kullanılmaktadır. Bunlar kentsel mobilyaları oluÅŸturur [3]. Günümüzde yaÅŸamımız için gerekli olan deÄŸiÅŸik nitelik ve nicelikteki iÅŸlevleri yerine getiren gereçler kent mobilyaları olarak tanımlanmaktadır [4]. YaÅŸadığımız çevrede; sokak, yol, cadde ve meydanlar ile rekreasyon amaçlı genel ya da özel kullanım alanlarında yer verilen, konforun ve çevre kalitesinin göstergesi durumundaki oturma, barınma, korunma, kuÅŸatma, ulaşım, danışma, aydınlatma, iletiÅŸim, oyun ve spor gibi temel fonksiyonları destekleyip güçlendiren, toplumsal yaÅŸamı kolaylaÅŸtırıp kullanıcıların beÄŸenilerini kazanan peyzaj elemanları “kentsel donatı ” olarak adlandırılır [5]. Kent mobilyalarının kullanımındaki amaç, görsel zenginlik, dayanıklılık, yüzeylerde dokusal zenginlik, plastik deÄŸerlerin kolayca saÄŸlanmasıdır. Tasarımda önemli olan husus; ülkeler, bölgeler arası kültür, yaÅŸ ve cinsiyet farklılıklarını ortadan kaldırmak veya getirdikleri sorunları ortak çözüme ulaÅŸtırmaktır [4].

Åžehirlerin donatılmasında çok deÄŸiÅŸik alanlarda ve farklı amaçlar için kullanılan aydınlatma elemanları, bilgi iletiÅŸim panoları, otobüs durakları, çöp kutuları, çiçeklikler, oturma bankları, sınır taÅŸları, taşıt emniyet bandı, ev hayvanlarının baÄŸlanması için kolonlar, bordür taÅŸları, su kaynakları gibi elemanlar, kent mobilyaları olarak adlandırılmaktadır. Bu gibi elemanların üretildiÄŸi betonlarda donatı malzemesi olarak çelik teller, polipropilen veya alkaliye dayanıklı cam lifleri kullanılmaktadır. Yüksek dayanım, geçirimsizlik ve dayanıklılık bu betonlarda aranılan en önemli özeliklerdir [6]. Kent mobilyaları beton ürünlerinde renkli agrega ile yapılan betonun çelik kalıplar içerisinde vibrasyona tabi tutulması ve üretim sonrasında yüzey yıkama yöntemi ile üretim gerçekleÅŸmekte olup modüler ürünlerin montaj iÅŸleminden sonra taşınmaya hazır hale gelmesiyle üretim tamamlanır. Üretimde kullanılan malzemeler genellikle; CEM I 32.5 R çimento, renkli agregalar, St 37-2 çelikler, pik dökümler, paslanmaz çelikler, galvaniz kaplı metaller, elektrostatik boyalı metaller, tropik aÄŸaçlar ve koruyucu cilalardır. Beton üretimi TS 500, TS 11222, TS 708, TS EN 206 ve ilgili standartlara göre gerçekleÅŸtirilir. Kullanılan metaller St 37-2, AISI 316, AISI 110 standartlarına göre imal edilirler. Bu çalışmada, kent mobilyalarında kullanılan betonlarda aranılan yüksek dayanım, dayanıklılık gibi özelliklerin saÄŸlanması için gerekli parametrelerin açıklanması amaçlanmıştır. Kent mobilyaları iÅŸlevlerine göre koruma, bilgi verme, iÅŸaret verme, süsleme, barındırma, eÄŸlenme, oyun, dinlenme, satış ve alış veriÅŸ amaçlı olarak sınıflandırılabilir. Kent mobilyaları kentlere kimlik kazandıran önemli objelerdir. Kent dokusunda bu objelerin hatalı seçimi ve kullanımı kargaÅŸaya neden olmakta ve görsel kirlilik yaratmaktadır. Bu nedenle bu objelerin seçimi ve kullanımında kent kalitesinin yükseltilmesi ve modern kent görünümü yaratılması hedeflenmelidir.

Çizelge 1. , Kent Mobilyalarının Sınıflandırılması 

2. Kent Mobilyalarında Aranılan Özelikler

Kent mobilyalarının pratik kullanımlarının yanı sıra en önemli özelliÄŸi, kent kimliÄŸini yansıtmasıdır. Kent mobilyalarında aranılan özellikler ÅŸunlardır: · Kent mobilyaları, kullanıcının konforunu en iyi ÅŸekilde gerçekleÅŸtirmelidir. · Temizlik açısından biçim ve yüzey olarak su ve kir tutmayan, yaÄŸmur ve rüzgâr gibi doÄŸal olayların yardımı ile kendi kendine temizlenen özellikte olması önemlidir. · Malzeme ve yüzey dokusu çok sıcak, çok soÄŸuk ve nemli olmamalıdır. Bu konuda çevrenin iklim özellikleri belirleyici rol oynar. · Fiziksel olarak saÄŸlanan konfor psikolojik açıdan da saÄŸlanmalıdır. Antropometrik ölçüler dikkat edilerek tasarlanmalıdırlar. · Çevrenin sosyal, kültürel, tarihi, mimari ya da coÄŸrafi konumuyla uyumlu olmalıdırlar. DoÄŸal yıpranmaya ve bozulmalara karşı dayanıklı olmalıdırlar. · Estetik açıdan zemin ve taşıyıcı sistemle iliÅŸkili, iÅŸlevsel ve sembolik açılardan algılanmalıdırlar. Renk, biçim ve malzeme ile bütünleÅŸmeli ve kent mobilyasının iÅŸlevinin de göstergesi olmalıdır [7]. · Ergonomi ve çeÅŸitli fiziksel özellikleri açısından belli standartlara uygun olmalıdır. Tasarımlarında fonksiyonel ve estetik özellikler dikkate alınmalı, aynı zamanda olabildiÄŸince özgün tasarımlar olmalıdır. · Taşınabilirlik, monte edilebilirlik ve yedek parçaların bulunabilmesi açısından uygun olmalıdır. · Bakımı kolay olmalı veya fazla bakım gerektirmemelidir. Çabuk bulunabilmeli, saÄŸlam olmalıdır.

3. Beton Kent Mobilyalarından Örnekler

Kent mobilyalarını iÅŸlevlerine göre; zemin kaplama malzemeleri, oturma birimleri, aydınlatma elemanları, iÅŸaret ve bilgi levhaları, süs elemanları, sınırlandırıcılar, üst örtü elemanları, satış birimleri, sanatsal elemanlar ve diÄŸer elemanlar olarak sınıflandırabiliriz. AÅŸağıda bazı örnek fotoÄŸraflar verilmiÅŸtir. Beton döÅŸeme kaplamaları; yaya yollarında, hafif araç trafiÄŸi olan alanlarda, parklarda, meydanlarda ve yaygın olarak kullanılmaktadır (FotoÄŸraf 1). DöÅŸeme elemanları, peyzaj çalışmalarının temel öÄŸesi olup, üç boyutlu mekânın zeminini oluÅŸtururlar. Bu elemanlar doku, renk, çizgi, form özellikleri dikkate alınarak planlamalarda kullanılırlar. Zemini oluÅŸturan döÅŸeme elemanları pek çok iÅŸlevi yerine getirmenin yanı sıra estetik açıdan da alanı tamamlayıcı nitelikte olmalıdır. DöÅŸeme malzemesinin seçimini etkileyen unsurların başında, döÅŸenecek alanın iÅŸlevi, trafik, maliyet, iklim, güvenlik, dayanıklılık ve yerel koÅŸullar gelmektedir [5]. Son yıllarda kent merkezlerinde araç trafiÄŸine kapatılarak yaya alanına dönüÅŸtürülen alanlarda döÅŸeme çalışmaları yapılmaktadır [1]. 

FotoÄŸraf 1. , Kaldırım DöÅŸeme Kaplama Malzemeleri 

Sınır elemanları ve duvar panelleri; parklardaki yeÅŸil alanların zarar görmesini önlemek ve istenmeyen yerlerde taşıt giriÅŸlerini engellemek için emniyet bandı olarak kullanılan kent mobilyalarıdır (FotoÄŸraf 2). Dış mekân içinde insan trafiÄŸinden çok, otomobil trafiÄŸinin görsel engel oluÅŸturmadan kontrol altında tutulmasını saÄŸlayan düzenleme elemanlarına sınırlandırma elemanları denir. Yaya trafiÄŸinin yoÄŸun olduÄŸu bölgeler, örneÄŸin alışveriÅŸ merkezlerinde taşıt trafiÄŸini engellemek amacı ile kullanılırlar. Kullanıldıkları mekânı göz seviyesi altında çevrelemeleri ve görsel bir kuÅŸatma oluÅŸturmaları gerekir [1]. Kent merkezlerinde araç trafiÄŸinin kapatılarak yaya kullanımına açılması ve mekânların sınırlandırılması için kullanılan bu elemanların olumlu ve olumsuz örneklerine rastlanmaktadır. Yaya trafiÄŸini araç trafiÄŸinden ayırmak amacıyla kullanılan ve insanın göz seviyesinin çok üstünde olan sınırlandırma elemanları görsel açıdan olumsuz bir örneklerdir. 

 FotoÄŸraf 2. , Sınır Elemanları 

Dış mekân tasarım düzeninde insanların konforu ve fiziki yapılarının dinlendirilmesi için kullanılan kent mobilyaları oturma grupları ve masalarıdır [8]. Ä°nsanların dinlenmek, oturmak, izlemek veya gözlem yapmak amacı ile uzun ve kısa süreli kullandıklar donatılardır. Çiçeklikler bitki için yaÅŸama ortamı saÄŸlayan, estetik ve iÅŸlevsel amaçlar için kullanılan kent mobilyalarıdır. Çiçeklikler kullanıldıkları mekâna estetik deÄŸerler kattıkları gibi bazı durumlarda sınırlayıcı eleman olarak da görev yaparlar. Mekânlara renk ve canlılık kazandıran, görünüÅŸü zenginleÅŸtiren bu elemanlar, yaya yolu kenarlarında, kentsel parklarda, oturma-dinlenme mekânlarında ve spor alanı gibi alanlarda kullanılmaktadırlar. 

Fotoğraf 3. , Oturma Grupları ve Masa

. 

Çiçeklik tasarımında en önemli nokta bitki geliÅŸmesinin engellememektir. Kasada bitkinin gerek duyacağı miktarda saksı harcı yer almalı, bitki için yeterli suyu depolayabilmeli, yeterli drenajı saÄŸlamalı, bakım ve sulamanın kolayca yapılabileceÄŸi bir yapı göstermelidir. AraÅŸtırma alanındaki bitki kasaları deÄŸerlendirildiÄŸinde, kent merkezinde bu elemanlarının birçok yerde kullanıldığı görülmektedir. Bu elemanlara iliÅŸkin sorunların başında iÅŸlevsel ve estetik olmamaları ve bakımsızlık gelmektedir [1]. Kasalar içerisinde kullanılan mevsimlik bitki türlerinin uygun mevsimlerde yenilenme iÅŸlemleri yapılmamaktadır. Çok yıllık olan bitkilerde ise, bakım çalışmalarının yetersizliÄŸinden bir süre sonra bitki kasaları iÅŸlevlerini kaybetmektedir. Bazı yaya ve araç yollarında ise içerisinde hiçbir bitkisel materyal bulunmayan çiçeklikler yer almaktadır. 

FotoÄŸraf 4. , Oturma bankları ve piknik masası 

Banklar ve oturma grupları; park alanlarında insanların dinlenmelerini saÄŸlayan ve konulduÄŸu ortama estetik güzellik katan kent mobilyalarıdır (FotoÄŸraf 3-4). Peyzaj mimarlığı dış mekân tasarımında insanların yorulan fiziki yapılarının dinlendirilmesi için kullanılan taşıyıcı elemanlardır [8]. Ä°nsanların dinlenmek, oturmak, izlemek veya gözlem yapmak amacı ile uzun ve kısa süreli kullandıkları kent donatılardır. 

FotoÄŸraf 5. , Çöp Kutuları ve Çiçeklikler 

Çöp kutuları sık kullanılan ve insan dolaşımının yoÄŸun olduÄŸu alanlarda çevre temizliÄŸi, çevre estetiÄŸi için çok önemli donatılardır. Beton çiçeklikler; yeÅŸil alanı yetersiz, sert zeminleri çok ve park alanı kısıtlı olan yerlere doÄŸal bir güzellik katmak için kullanılmaktadırlar (FotoÄŸraf 5). Dış mekânlarda deÄŸiÅŸik yapı ve büyüklükte planlanan, alanın kirlenmesini önlemek amacı ile çeÅŸitli yerlere farklı biçimlerde konumlandırılan kent mobilyalarıdır [1]. Daha çok iÅŸlevsel amaçlar için kullanılan çöp kutuları bazı durumlarda diÄŸer kent mobilyalarıyla birlikte tasarlanabilirler. Çöp kutuları dış mekân kullanış birimleri ve yaya sirkülâsyonu ile doÄŸrudan iliÅŸkili olacak ÅŸekilde konumlandırılmalıdır. 

FotoÄŸraf 6. , Oyun grupları ve Tabelalar 

Oyun grupları çocukların fiziksel, ruhsal ve düÅŸünsel geliÅŸmelerine yardımcı olan, sadece onlar için tasarlanmış alanlarda kullanılan, aktif rekreasyon gereksinimlerini karşılamaya yönelik, çok önem taşıyan elemanlardır. Tasarımlarının sade, zarar vermeyecek ÅŸekilde, eÄŸlendirici, çocukların bedensel ve düÅŸünsel geliÅŸimlerine katkı saÄŸlayacak nitelikte olması gerekir. Oyun grupları ve tabelalar; çocukların oyun alanlarında dinlenme, oyun oynama, bilgilenme ve spor gereksinimlerini karşılayan kent mobilya örneklerindendirler. Tanıtım ve tabelalar insanları bilgilendirmek ve yön vermek açısından önemli kent mobilyalarıdır (FotoÄŸraf 6). Bisiklet parkları bisiklet ve benzeri taşıtların sabitlenmesi için üretilen kent mobilyalarıdır. Korkuluklar ise güvenlik amacıyla yükseklik farkı olan zeminleri veya nehir, deniz vb. ortamları ayırmak için kullanılır (FotoÄŸraf 7). 

.

4. Kent Mobilyalarında Kullanılan Betonların Özelikleri

Beton, kent mobilyalarında da aranılan bir malzemedir. Son yıllarda yüksek dayanımlı ve çevre koÅŸullarına dayanıklı beton üretimine ilgi artmıştır. Kent mobilyalarının üretiminde de bu özelikler önem taşır [9,10]. Beton çimento, ince agrega, su ve gerektiÄŸinde çeÅŸitli kimyasal veya mineral katkılar içeren bir kompozit malzemedir. Beton üretiminde kullanılacak, doÄŸru seçilmiÅŸ malzemelerin kalitelerini ve birbirlerine uyumunu incelemek için laboratuvarda uyum deneyleri yapılır. Bu deneylerden malzemelerde zamanla olumsuz deÄŸiÅŸiklikler meydana gelmesinin önlenmesi için sürekli kalite denetimi yapılmalıdır. Beton hacminin yaklaşık % 75’ini oluÅŸturan agrega betonun performansında çok etkilidir. Yuvarlak, düzgün yüzeyli agregalarda iÅŸlenebilme için su gereksinimi daha az, ancak çimento hamuru ile aderans daha zayıftır. KöÅŸeli, yüzeyi pürüzlü agregalarda iÅŸlenebilme için su gereksinimi çok olmasına karşın, çimento hamuru ile aderans daha kuvvetlidir. Agreganın tane boyutu büyük ise daha fazla kılcal çatlaklar ve daha zayıf ara yüzey oluÅŸur. Ancak su-çimento oranı azalır. Tane boyutu küçük olursa daha kuvvetli bir ara yüzey oluÅŸur. Buna karşın su gereksinimi ve su-çimento oranı artar. GörüldüÄŸü gibi birbirini dengeleyen durumlar söz konusudur. Buna göre uygun bir granülometri kullanımı gerekir [11]. Yapılan araÅŸtırmalar beton içindeki çimento dozajı arttırıldığında basınç dayanımında da artış olduÄŸunu göstermektedir. Çimento dozajı basınç dayanımı bağıntısında, betonun basınç dayanımı çimento içeriÄŸinin 500 kg/m3 deÄŸerinde en yüksek deÄŸerine sahip olmaktadır [9]. Ancak betonda yüzey/hacim oranı yüksek olan ince malzemeler fazla ise, betonda plastik rötre riski yüksektir. Belirli bir su-çimento oranı için, ince malzeme ve çimento dozajı arttıkça, plastik rötrenin arttığı deneylerle kanıtlanmıştır. Betonda yeteri kadar ince malzeme var ve beton az boÅŸluklu ise betonda terleyen suyun yukarı çıkması güçleÅŸir [12]. Yüzeyden buharlaÅŸan suyun yerine terleme suyu gelemeyince beton yüzeyi kurur ve çatlaklar oluÅŸur. Böyle bir durumda baÅŸka etkileri göz önüne alarak, ince malzeme ve gereÄŸinden fazla çimento kullanılmasına sınırlama getirilebilir [13].

Silis dumanı gibi ultra incelikteki tanelerin kullanımı, yoÄŸunluÄŸun arttırılması dolayısıyla boÅŸlukların azaltılması taze betonun kararlılığının geliÅŸtirilmesi için önemlidir. Böylece dayanıklılık iyileÅŸtirilir, dayanım yükseltilir ve istenen performans saÄŸlanır. Silis dumanı, silis ve ferrosilis endüstrilerinin bir yan ürünüdür; 1950’lerden beri betonun özeliklerini iyileÅŸtirmek için kullanılmaktadır [14]. Bu tanelerin etkili olabilmesi için, beton içinde iyi bir dağılma gereklidir ve bu bir süper akışkanlaÅŸtırıcı ile saÄŸlanır [15]. DoÄŸal olarak renkli mermer agregaları ve 70 CEM I 32.5 R Çimento kullanılması beton renginin istenilen biçimde oluÅŸmasını saÄŸlar [16]. Betonun mekanik özeliklerini belirlemek için malzeme üç fazlı yani çimento hamuru, agrega ve ikisi arasındaki ara yüz bölgesi olan bir kompozit malzeme olarak düÅŸünülebilir. Ä°yi bir betonda tüm ince agrega tanelerinin çimento hamuruyla; tüm kaba agrega tanelerinin de harçla bütünüyle kaplanmış olması gerekir. Matris malzemesinin dayanımı arttığında örneÄŸin su-çimento oranı azaltıldığında, çimento hamuru ve agrega arasındaki ara yüzey daha güçlü duruma gelir. Betonlarda bu ara yüzey zayıf olduÄŸunda betonun mekanik özelikleri önemli ÅŸekilde etkilenir [17]. Betonun basınç dayanımı üzerinde su azaltıcı katkıların etkisinin önemli olduÄŸu görülmektedir. Kırmızı renkli betonlarda su azaltıcı katkı maddesinin basınç dayanımına etkisinin karışık renkli agregalarla üretilen betonlara oranla daha belirgin olduÄŸu görülmektedir. Kılcallığın azaltılmasında ise su-çimento oranı önemli bir belirleyicidir [18]. Bu katsayı betonun hizmet yılını belirleyen temel faktörlerinden birisidir [19]. En büyük su-çimento oranı ile en düÅŸük dozajdaki sınırlamalar betonun dayanım ve dayanıklılığını olumsuz ÅŸekilde etkiler. Dayanıma göre tasarım için C 40’ın üzerindeki betonları kullanmamız gerekmektedir. Beton geçirimli ise karbonatlaÅŸma olur, donatı korozyona uÄŸrar. Beton geçirimli ise dayanıklılığından söz edilemez. Åžiddetli donma-çözülmeye maruz kent mobilyalarında kullanılan betonlar donma sırasında doygun hale gelirler. [20]. Donma-çözülmeye karşı direnci artıran bazı önemli faktörler ÅŸunlardır: 1. Havanın hacmi, 2. Hava boÅŸluÄŸu alanı, 3. Hava boÅŸluÄŸunun özgül yüzey alanı. Beton sınıfının C 50’den daha küçük olduÄŸunda betona hava sürüklenmesi gereklidir [21]. Donma-çözülme tehlikesine karşı pratik bir çözüm, su-çimento oranının 0.40’dan daha az olması ve hava sürükleyicilerin kullanılması önerilir. Ancak donma-çözülme dayanıklılığı üzerinde puzolanların yardımı önemli deÄŸildir [22]. Kent mobilyalarında kullanılacak beton kalitesinin C 40 veya C 50’den büyük olması karbonatlaÅŸma ve korozyona karşı alınabilecek en uygun önlemdir [21].

Betonun, özellikle ilk günlerde hidratasyon yapabilmesini saÄŸlayabilmek üzere, betonun içerisinde yeterli miktarda suyun ve sıcaklığın bulundurulması ve bu ortamın korunmasına iÅŸlemine Beton Kürü denilir. Beton tam performansını ancak etkin bir ÅŸekilde kür gördüÄŸü ve erken kurumadan korunduÄŸunda gösterir. Ä°yi bir kür görmüÅŸ beton daha dayanımlı, daha güçlü, kimyasal etkilere karşı daha dayanıklı, çatlaksız ve daha az su geçirimli olur. Donma-çözülme ve aşınma etkilerinden daha az zarar görür. Kürün, beton yüzeyinde gölleme, spreyleme, nemli kum veya nemli telis örtme ve polietilen kaplama kullanma, kür malzemesi spreyleme veya kalıbın geç sökülmesi gibi beton nem kaybının engellenmesi gibi koruma yöntemleri vardır. Pratikte zorluklar yaÅŸanmasına raÄŸmen bunlar etkili yöntemlerdir. Bu yöntemlerin uygulanmasından önce, beton katılaÅŸmadan yapılacak ikinci bir mastarlama, kür gecikmeleriyle oluÅŸabilecek çatlakları kapatır, geçirimsizliÄŸi artırır [23].

5. Reaktif Pudra Betonu ile Üretilen Kent Mobilyaları

Günümüzde dünyada ve ülkemizde kent mobilyalarında ve altyapıda reaktif pudra betonunun kullanılabilirliÄŸi konusunda araÅŸtırmalar sürmektedir. Reaktif pudra betonu liflerle güçlendirilmiÅŸ, çok düÅŸük su-çimento oranında çimento ve silis dumanı karışımının süper akışkanlaÅŸtırıcı kullanılarak ince öÄŸütülmüÅŸ kuvars tozuyla karıştırılması sonucu elde edilen yüksek dayanımlı kompozit bir malzemedir. Karışımda çok ince agrega kullanılması sayesinde yapıdaki mikro boÅŸluklar azaltılarak eÄŸilme ve basınç dayanımında artış saÄŸlanabilmiÅŸtir. Karışımda gerçekleÅŸtirilen bu düzenleme ile betonun porozitesi azaltılmakta donma-çözülme gibi çevresel etkilerine karşı direnci ise artmaktadır. Karışımda ince taneli agreganın ultra ince bir malzeme olan silis dumanı ile birlikte kullanılması agrega taneleri ile çimento hamuru arasındaki temas yüzeyini artırarak mekanik özelliklerin iyileÅŸmesine olanak vermektedir. Mekanik dayanım olarak reaktif pudra betonu yüksek dayanımlı betonlara göre 2-4 kat daha fazla dayanım verebilmektedir [6]. 

Çizelge 2. ,Reaktif Pudra Betonunun Mekanik Özelikleri 
Reaktif pudra betonu uygulamada özellikle içinde güçlendirici çelik donatının bulunmaması mimari açıdan ÅŸekil ve boyutlar açısından sınırsız olanaklar sunmaktadır. Ülkemizde bazı firmalar reaktif pudra betonundan masa, bank, oturma grubu, altyapılar için logar kapağı ve ızgara üretimi gerçekleÅŸtirmiÅŸtir. Bu konuda halen Ar-Ge çalışmalarına devam edilmektedir [6]. Çelikten imal edilen logar kapakları ve ızgaralar yakın zamanda ÅŸehir altyapılarında tümüyle reaktif pudra betonu olarak imal edilecektir. Prefabrike olarak üretilen ve yüksek darbe dayanımına sahip olan reaktif pudra betonunun kent mobilyalarında kullanılması ürünlerde ağırlığın azalmasını, yangın ve dış etkilere karşı direncin dolayısıyla dayanıklılığın artmasını saÄŸlar, uzun vadede düÅŸünülünce daha ekonomik kent mobilyalarının üretilmesine olanak verir [24]. Reaktif pudra betonu yüksek dayanımlı betonlara iyi bir alternatif olmakla birlikte inÅŸaat sektöründe çelikle yarış edebilecek potansiyele sahip bir malzemedir. Reaktif pudra betonunun ultra yüksek basınç dayanımına ek olarak yüksek eÄŸilme kapasitesi olması yapısal eleman ÅŸekillerinin kısıtlamasız olarak projelendirilebilmesine de olanak verirler [25].

5. Sonuç ve Öneriler

Kent mobilyalarında beton yaygın olarak kullanılan bir malzemedir. Kent mobilyalarında kullanılan betonlarda basınç dayanımları ile kılcallık katsayısı arasında önemli bir bağıntı vardır. Kılcallık katsayısı azaldıkça betonun basınç dayanımı artmaktadır. Su-çimento oranı kılcallık katsayısını belirlemede önemli bir parametredir. Bu katsayı ayrıca betonun dayanıklılığını gösteren bir parametredir. Donma-çözülmeye karşı bu oranın 0.40’dan küçük olması önerilir. Yapılan araÅŸtırmalar su azaltıcı katkıların basınç dayanımını artırmada etkili olduÄŸunu göstermiÅŸtir. Kent mobilyalarında yüksek dayanımlı betonda karbonatlaÅŸma ve korozyona karşı direncide yüksektir. Betonda donma-çözülme etkilerine karşı hava sürükleyiciler önerilir. Çimento içeriÄŸi arttıkça, betonun basınç dayanımı da artar. Ancak ince malzeme artması betonda plastik rötreye neden olacağı için bir miktar çimento yerine silis dumanı veya uçucu kül gibi ince taneli malzemelerin kullanılması yararlıdır. Kent mobilyalarında hava ve çevre kirliÄŸine baÄŸlı olarak oluÅŸabilecek renk bozulmalarına karşı kaliteli pigmentli betonlar kullanılmalıdır. Zamanla oluÅŸabilecek kirlenmeler sıcak sulu fırça ve yumuÅŸak bir deterjanla temizlenebilir. Günümüzde ÅŸehirlerde kent mobilyalarının kullanımı artmaktadır. Gerek kullananların yaptığı hasar gerekse planlama ve tasarım aÅŸamalarında yapılan hatalar kent mobilyaları ile ilgili bazı sorunları ortaya çıkmaktadır. Donatı elemanları ile onu kullanan kiÅŸiler arasındaki iletiÅŸimin saÄŸlanmasında, kültür düzeyleri, mobilyaların iÅŸlevlerine uygun olarak kullanılıp kullanılmaması, mobilyadan beklenen iÅŸlevi yerine getirip getirmemesi, ayrıca kullanımı teÅŸvik edici olması ve doÄŸru biçimde doÄŸru yere yerleÅŸtirilmiÅŸ olması gibi faktörler etkilidir. Bu nedenle toplumun koruması istenilen mekânlar ve mobilyalar yaratabilmek için insanların da istek ve arzuları dikkate alınmalıdır. Donatı elemanlarının tasarım aÅŸamasından fiziksel çevreye yerleÅŸtirilmesine kadar olan tüm aÅŸamalarda ilgili meslek disiplinlerinin koordineli çalışmalar saÄŸlanmalıdır.

Kaynak: yapidergisi.com

Popülerliği: 10% [?]