Özürlü insanların kentsel yaÅŸama katılım alanındaki ihtiyaçları özürlü olmayanlarla farklı olmakla birlikte benzerdir. Özürlü olarak tanımlanan bireyleri, toplumun ayrı bir kesimi olarak niteleme yerine bütünleÅŸmiÅŸ bir parçası olarak algılayabilmek ve mekanda da buna olanak saÄŸlayabilmek amacıyla fiziksel çevreye ulaşılabilirliÄŸini saÄŸlamak gerekmektedir.

Tüm insanlar gibi, özürlü insanların da ulaşım hizmetlerinden eÅŸit fırsatlarda yararlanması iÅŸine, okuluna, alışveriÅŸe, spor alanlarına, parklara, özürlü olmayan insanların kullandığı yollarla ve taşıtlarla gidebilmesi gerekmektedir. 

Herkes, tüm yaÅŸamsal alanlara ulaÅŸmak hakkına sahiptir. Bu, çaÄŸdaÅŸ toplum olmanın önemli bir gereÄŸidir ve yerel yönetimlerle bu konuda çok büyük sorumluluklar düÅŸmektedir. Yerel yönetimler, yaptıkları sosyal ve teknik alt yapı yatırımlarıyla kent mekanının ÅŸekillenmesinde önemli role sahiptir. Kentsel ulaşım hizmetlerinin, kentteki her türlü açık alan ve yapının özürlüler için ulaşılabilirliÄŸinin yerel yönetimlerce saÄŸlanıyor olması, özürlülerin sosyal yaÅŸama katılmasında fırsat eÅŸitliÄŸini saÄŸlayan en önemli unsurdur.

Özürlülerin fiziksel çevreye ulaşılabilirliklerinin saÄŸlanmasının yanında, çevre faktörlerinin özre neden olması da bir diÄŸer konuyu oluÅŸturmaktadır. Özellikle trafik kazaları ve trafik kurallarına uyulmaması, bu sistemlerin bir bütün olarak sunulmaması, özre neden olduÄŸu gibi özürlülerin ulaşılabilirliÄŸini de kısıtlamaktadır. 

Ulaşılabilirlik ve kullanım açısından;

. Kamusal binalara (kamunun kullanımına açık resmi ve özel tüm yapılar) eriÅŸim,

. Açık alanlar (sokak, cadde ve meydanlar, parklar, rekreasyon alanları v.b.),

. Konutlar,

. Toplu taşımacılık ve

. Trafik düzenlemeleri konularında,

yerel yönetimler yasal sorumlusu ve yetkilisi olarak çözüm getirmek zorundadır.

Bu nedenle, özürlülere yönelik olarak yapılması gereken düzenlemelerin, mevzuat ve standartlara uygun olması konusunda karşılaşılan aksaklıklar; yerel yönetimlerin bu konudaki yetki ve sorumlulukları; mevcut mevzuat ve standartlar konusunda yerel yönetimlerin bilgi, teknik ve mali açıdan yeterliliÄŸi; bu konudaki denetim sistemi hususlarında Özürlüler Ä°daresi BaÅŸkanlığı ile sürekli iÅŸbirliÄŸinde olmalarında yarar görülmektedir.

Özel fiziksel ve mimari düzenlemeler gerektiren hareket engeli son derece geniÅŸ kapsamlıdır. Sürekli özürlülerin yanında hamile, çocuk, yaÅŸlı, hastalık ve kaza nedeniyle özürlü ÅŸartlarında yaÅŸayan geçici özürlüleri ilgilendirir.

Bu rehber, kapsamlı ve ayrıntılı ÅŸekilde hazırlanmamıştır. Ayrıntılar TSE’nin ilgili standardlarında ve belediyelerin hazırlamış olduÄŸu imar yönetmeliklerinde belirtilmiÅŸtir. Rehberde tasarımcı, plancı veya uygulayıcı olarak; fiziksel çevreye ulaşım alt yapısı, konutlar ve ulaşım hizmetine iliÅŸkin önerilerde bulunulmaktadır. 

2.YASAL ÇERCEVE

2.1. Mevcut Durum

Ä°marla ilgili yasa ve yönetmeliklerde çoÄŸu kez birbirine paralel ancak birbirinden farklı kapsama sahip hususlara deÄŸinilmiÅŸtir. Uygulamada da giderek daha fazla sayıda örneÄŸe rastlanmaktadır. Ancak yine de uygulamaların beklenilen hızla gerçekleÅŸtiÄŸini ve fiziksel çevrenin tam eriÅŸilebilir niteliÄŸe kavuÅŸtuÄŸunu söylemek mümkün deÄŸildir. Bunda, uygulayıcıların ilgili standardlardan haberdar olmamasının etkisi büyüktür.

Standardlar kaliteyi, teknik özellikleri ve uyulan kuralları ifade eder. Bu nedenle Türk Standardları Enstitüsü’nün çıkarmış olduÄŸu ilgili standartlara itibar edilmesi gerekir. Türk Standartları Enstitüsünce hazırlanan ve bina içi bina yakın çevresi ve açık alanları kapsayan standartlar belirlenmiÅŸtir ( Ä°lgili Standardlar TSE BaÅŸkanlığı ve Bölge Müdürlüklerinden temin edilebilir ).

Bunlar arasında;

. TS 12576 Åžehir Ä°çi Yollar- Özürlü ve YaÅŸlılar Ä°çin Sokak, Cadde, Meydan ve Yollarda Yapısal Önlemler ve Ä°ÅŸaretlemenin Tasarım Kuralları, fiziksel çevrenin eriÅŸilebilir olması yönünde kapsamlı önerilere sahiptir.

. T. TS 12460 Åžehir Ä°çi Yollar-Raylı Taşıma Sistemleri-Bölüm 5: Özürlü ve YaÅŸlılar Ä°çin Tesislerde Tasarım Kuralları,

. TS 12574 Åžehir Ä°çi Yollar- Raylı Taşıma Sistemleri-Bölüm 10: Ä°stasyon Ä°çi Ä°ÅŸaret ve Grafik Tasarım Kuralları,

. TS 12575 Åžehir Ä°çi Yollar-Raylı Taşıma Sistemleri-Bölüm 14: Ä°stasyon Platformu Oturma Elemanları

Konut dışı çevrenin yapısal düzenlemesinde baÅŸvurulan standartlardır.

Özürlü ve yaÅŸlılara uygun konut düzenlenmesinde tek referans;

. TS 9111 Özürlü Ä°nsanların Ä°kamet EdeceÄŸi Binaların Düzenlenmesi Kuralları, standardıdır.

Özürlülerin ulaşımını saÄŸlayan toplutaşım veya binek araçlara iliÅŸkin belirlenmiÅŸ standard bulunmamaktadır.

Bu standartlar yanında Bayındırlık ve Ä°skan Bakanlığı’nca hazırlanan imar yasası ve 1999 yılında deÄŸiÅŸtirilen yönetmeliklerine ve BüyükÅŸehir belediyelerinin imar yönetmeliklerine fiziksel çevre düzenlemelerine yönelik maddeler eklenmiÅŸtir.

Özürlü ve yaÅŸlılar için fiziksel ve mimari düzenlemelere iliÅŸkin çeÅŸitli kanun ve yönetmeliklerde hususlar bulunmaktadır.

• 3194 sayılı Ä°mar Kanunu’na 1997 yılında eklenen ek madde ile,

Ek Madde 1- Fiziksel çevrenin özürlüler için ulaşılabilir ve yaÅŸanabilir kılınması için; imar planları ile kentsel, sosyal, teknik altyapı alanlarında ve yapılarda, Türk Standartları Enstitüsünün ilgili standardına uyulması zorunludur.

hükmü getirilmiÅŸtir.

10 Temmuz 2004 tarih ve 5216 sayılı BüyükÅŸehir Belediyesi Kanunu’nda BüyükÅŸehir Belediyelerine ve ilçe ve ilk kademe belediyelerine verilen görev, yetki ve sorumluluklar arasında özürlülerle ilgili hususlar yer almaktadır.

Böylece “özürlüler” veya “özürlüler” sözcüÄŸünün imarla ilgili yasal düzenlemelerde artık yer aldığı görülmektedir. ÖrneÄŸin Ä°zmir, Ä°stanbul, Bursa ve Ankara BüyükÅŸehir Belediyesi Ä°mar Yönetmeliklerinin tümünde de özürlülerin kentsel mekanda ve binalarda eriÅŸebilirliÄŸini kolaylaÅŸtırıcı hususlar yer almaktadır.

• 3.7.2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14, 38, 60 ve 77 inci maddelerinde de özürlülere yönelik hizmetlere deÄŸinilmektedir.

5302 sayılı Ä°l Özel Ä°dareleri Kanunu’na özürlülerle ilgili hususlar eklenmiÅŸtir.

• 5378 sayılı Özürlüler Kanununun geçici 2 nci maddesinde, kamu kurum ve kuruluÅŸlarına ait mevcut resmi yapıların, mevcut tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeÅŸil alanlar,spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel altyapı alanları ile gerçek ve tüzel kiÅŸiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapıların özürlülerin eriÅŸebilirliÄŸine uygun duruma getirileceÄŸi;geçici 3′üncü maddesinde de,BüyükÅŸehir belediyeleri ve belediyelerin,ÅŸehir içinde kendilerince sunulan veya denetimlerinden gerçekleÅŸtirilen toplu taşıma hizmetlerinin özürlülerin kullanımına uygunluÄŸunu saÄŸlayacağı hükmü altına alınmıştır.

Bu uygulamaların gerçekleÅŸtirilmesi için tanınan 7 yıllık süre 7/7/ 2005 tarihinde baÅŸlamıştır.

• Aynı kanunun,

“ MADDE 19. — 23.6.1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununun 42 nci maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aÅŸağıdaki fıkra eklenmiÅŸtir.

Özürlülerin yaÅŸamı için zorunluluk göstermesi hâlinde, proje tadili kat maliklerinin en geç üç ay içerisinde yapacağı toplantıda görüÅŸülerek sayı ve arsa payı çoÄŸunluÄŸu ile karara baÄŸlanır. Toplantının bu süre içerisinde yapılamaması veya tadilat talebinin çoÄŸunlukla kabul edilmemesi durumunda; ilgili kat malikinin talebi üzerine bina güvenliÄŸinin tehlikeye sokulmadığını bildirir komisyon raporuna istinaden ilgili mercilerden alınacak tasdikli proje deÄŸiÅŸikliÄŸi veya krokiye göre inÅŸaat, onarım ve tesis yapılır. Ä°lgili merciler, tasdikli proje deÄŸiÅŸikliÄŸi veya kroki taleplerini en geç altı ay içinde sonuçlandırır. Buna iliÅŸkin yönetmelik 22 Nisan 2006 tarih ve 26147 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüÄŸe girmiÅŸtir.

• 2006/ 18 Sayılı Kamu Binaları, kamuya açık alanlar ve toplu taşıma araçlarının özürlülerin kullanımına uygun duruma getirilmesi hakkındaki BaÅŸbakanlık Genelgesi

3. ÖZÜRLÜLERE YÖNELÄ°K DÜZENLEMELER

3.1. Özürlü ve YaÅŸlılara Yönelik Yapısal Düzenlemelerde Genel Kurallar

UlaÅŸabilirlik yapısal çevrenin temel bir özelliÄŸi olup, özürlülerin günlük yaÅŸamlarının sürdürebilmelerinde, öncelikle evlerinden çıkabilmeleri ve baÅŸkalarına muhtaç bütün ticari ve idari kamu binalarındaki iÅŸlerine gidip gelebilmeleri, sosyal-kültürel, spor, saÄŸlık, dini faaliyetler gibi aktivitelere ulaÅŸabilirliÄŸin saÄŸlanması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

Özürlülerin hareketini, kolaylaÅŸtırmak için yollar engellerden arındırılmalıdır. Dik, yüksek, keskin, kavisli veya köÅŸeli olan yollar, özürlülerin hareketini kısıtlayıcı olduÄŸundan, yaya kaldırım yüzeyi aynı yükseklikte, düz ve rahat kavisli olarak yapılmalıdır.

Mevcut bir yol üstüne, özürlülerin ve yayaların yararlanacağı bir tesis yapılacağı zaman ne tür bir tesisin yapılacağının belirlenmesi, ölçümlendirilmesi gereklidir .(Örnek: Toplu taşım durakları, oto parklar, yaya yolu kaldırım düzenlenmesi, dinlenme yerleri, aÄŸaçlandırma vb.)

Kapalı ve açık tüm alanlarda ulaÅŸabilirliÄŸi güçleÅŸtiren nedenler olarak tanımlanan fiziksel engellerin kaldırılarak, fiziksel çevre özürlüler için yaÅŸanabilir ve ulaşılabilir tasarlanmalıdır.

Özürlü yayaların yürüyüÅŸlerini serbestçe gerçekleÅŸtirebilmeleri için, yeterli yürüyüÅŸ alanları saÄŸlanmalı, yoldaki düzenlemeler onlara istedikleri yer gitmeleri için engel olmamalıdır.

Uzun yürüme yolları, rahat ve kullanışlı olmayan geçitler, uzun bekleme süreleri, özürlülerin ulaÅŸabilirliklerini zorlaÅŸtıran/caydıran bir unsur olduÄŸundan, çevre, herkesin iÅŸlevlerini mümkün olduÄŸunca en özgür ve eÅŸit ÅŸekilde yapmasını saÄŸlayacak biçimde düzenlenmelidir.

Özürlülerin etrafta serbestçe ve engellenmeden dolaÅŸabilmeleri için yaya yolunda;

-Yeterli geniÅŸlik

-Yeterli hareket alanı

-Baş hizası altında serbest alan

-Düz satıh ve kaygan olmayan yüzey

-Yönlendirme, uyarma araçları saÄŸlanmalıdır.

Görme özürlüler için de ses veya dokunma yolu ve iri puntolu sembol ve harfler ile hareket etme olanağı saÄŸlanmalıdır.

EÄŸitimli köpek kullanan görme özürlülerin günlük zorunluluklarını giderebilme için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

Özürlüler için ulaÅŸabilirlik kolaylıklarının saÄŸlanmasında diÄŸer saÄŸlıklı yayaları da kapsayacak ortak hizmet olanakları düÅŸünülmelidir. Ayrıca insanlar fiziki bakımdan birbirinden farklı olduÄŸundan, farklı kategorideki insanlar için ayrı tesisler yapmak yerine, herkes tarafından kullanılabilir ortak ÅŸartlardaki tasarımlar yapılmalıdır.

3.2. Açık Alanlar 

Yol, yaya yolu, meydan, yeÅŸil alan, spor alanı gibi kentsel açık mekanların engelsiz tasarlanması veya mevcutların engelsiz duruma getirilmesi için önlemler alınması esastır.

TS 12576 “Åžehir Ä°çi Yollar – Özürlü ve YaÅŸlılar Ä°çin Sokak, Cadde, Meydan ve Yollarda Yapısal Önlemler ve Ä°ÅŸaretlemelerin Tasarım Kuralları

Nisan 1999′da Türk Standartları Enstitüsü’nce hazırlanan” TS 12576 “Åžehir Ä°çi Yollar – Özürlü ve YaÅŸlılar Ä°çin Sokak, Cadde, Meydan ve Yollarda Yapısal Önlemler ve Ä°ÅŸaretlemelerin Tasarım Kuralları standardı proje yapımcıları ve uygulayıcılar için önemli yol gösterici bir doküman niteliÄŸindedir.

Bu standarttan yararlanılarak;

• Halen kullanılan meydan, park, yaya yolu, kaldırım, geçitler, rampalar, merdivenler, duraklar, istasyonlar, otoparklar, telefon kabinleri, sinyalizasyon ve iÅŸaretlemeler gibi bütün kentsel altyapı özürlülerin eriÅŸimine uygun hale getirilmelidir.

• Bu hizmetlere iliÅŸkin yeni projeler özürlü vatandaÅŸların eriÅŸimine uygun olarak yapılmalıdır.

• Kaldırımın baÅŸladığı ve bittiÄŸi yerlerde tekerlekli sandalyenin rahatlıkla inip çıkabileceÄŸi rampaların olması, kaldırımların üzerinde bulunan direkler, çöp kutuları, trafik panoları, çiçeklikler, zincirler, demir kazıklar, sarkan aÄŸaç dallarının kaldırılması ve taşıtların park etmesinin önlenmesi, ticari iÅŸyerlerinin önlerine tezgah açılmasının kısıtlanması ve yaya geçitlerindeki trafik ışıklarının sesli hale getirilmesi gibi tedbirlerle, görme özürlü ve ortopedik özürlü vatandaÅŸların ÅŸehir içinde eriÅŸebilirliÄŸi saÄŸlanmalıdır.

Görme özürlülerin güvenli eriÅŸimini saÄŸlamak üzere kaldırımda, hissedilebilir yönlendiriciler, kontrast ve fosforlu renk düzenlemeleri yapılmalıdır.
Zihinsel özürlülerin ulaÅŸabilirliÄŸinin saÄŸlanmasında basit iÅŸaretlemeler ve yönlendirici-bilgilendirici donanımlar gereklidir. Özellikle ulaşım sistemlerini kullanırken, tek başına bir yerden bir yere gitmek istediklerinde, kentsel hizmetlerin düzenli olması (örneÄŸin; otobüs saatlerinin, durak yerlerinin sürekliliÄŸi ve aynı olması) gerekmektedir. Ayrıca yazılı bilgilendirmenin büyük puntolar ile ve yalın olması da zihinsel özürlülerin bulundukları yeri algılaması ve gidecekleri yeri planlamasında kolaylık saÄŸlayacaktır. 

3.3.Kapalı Alanlar

3.3.1.Kamusal Binalar

EriÅŸilebilirlik kapsamında, resmi yapılar yanında, kamunun kullanımına açık tüm binalar kamusal binalar diye ele alınmaktadır. Özürlü bireylerin toplumsal yaÅŸama katılımında bu binalara eriÅŸebilirliklerinin saÄŸlanması büyük önem taşımaktadır. .

Resmi ve umumi binalarda bir kattan fazla olan yapılarda eriÅŸilebilirlik için özürlülerin kullanımına uygun standartlarda asansörün zorunlu tutulması aynı zamanda bu asansörün acil durum asansörü (bkz. Yangın YönetmeliÄŸi Madde 63.) niteliÄŸinde olması saÄŸlanmalıdır.

EÄŸitim kuruluÅŸlarında özürlü veya engelsiz tüm çocukların bir arada eÄŸitim alabileceÄŸi bina tasarımlarının gerçekleÅŸtirilmesi önem taşımaktadır. Bu kapsamda, engel türleri ve gereksinmelere göre bir arada eÄŸitim alabilecek grupların belirlenmesi ve düzenlemelerin bu anlayışla yapılması sosyal etkileÅŸim açısından önem taşımaktadır. EÄŸitim yapılarının projelerinin bu açıdan yeniden gözden geçirilmesi zorunludur.
Özürlü çocukların, toplumla daha fazla bütünleÅŸmesini saÄŸlayabilmek için özürlü çocukların saÄŸlıklı çocuklarla birlikte yararlanabileceÄŸi kreÅŸlerin yasalar çerçevesinde kurulması ve kurucu kuruluÅŸlara destek olunması yararlı olacaktır. KreÅŸlerin yeÅŸil alanlar yakınında kurulması ve kreÅŸlerle birlikte spor faaliyetlerinin içeren tesislerin oluÅŸturulması özürlü çocuklara oldukça önemli fırsatlar yaratabilecektir.
Resmi binalar yanında kamusal kullanıma açık tüm binalarda, engel türüne göre kullandığı diÄŸer yardımcı araç ve gereçler ile kullanabilecekleri, sahanlıklı ve korkuluklu rampa, asansör, tuvalet gibi olanakların saÄŸlanması gereklidir.
Özürlülerin eriÅŸimi açısından saÄŸlık kuruluÅŸları kuÅŸkusuz öncelik taşımaktadır. Bu yapılarda hastaların kullanacağı iç ve dış mekanların tümünde, özürlülerin eriÅŸebilirliÄŸini saÄŸlayacak önlemler alınmalıdır.
Belediyeler dahil bütün kamu kuruluÅŸlarınca, kendi binalarının giriÅŸleri, asansörleri, koridorları ve tuvaletlerinin standartlara uygun ÅŸekilde yapılması gerekmektedir. 

Günlük yaÅŸam sürerken insanlar bir çok bina, tesis, alan ve mekanı kullanırlar. Özürlülerin günümüzün önemli sosyal ve kültürel etkinliklerinden birisi olan turizm hareketinin dışında kalması beklenemez. Bu hem ülkelerin turizm gelirlerinin artması, turizm potansiyellerinin geliÅŸmesi hem de özürlülerin bu önemli etkinliÄŸin dışında kalmaması açısından çok büyük önem taşımaktadır. Özürlülerin toplum yaÅŸantısına özürlü olmayanlar ile eÅŸit fırsatlarla katılabilmelerinin saÄŸlanmasında mekansal düzenlemeler önemli yer tutmaktadır.

Turizm tesislerinde yatak odaları ve suitlerin önemli bir bölümü özürlülere uygun olarak tasarlanmalıdır. Bu binaların iç düzenlemesinde uzman kiÅŸilerin katkıları saÄŸlanmalıdır.BUNA Ä°LÄ°ÅžKÄ°N STANDARD ?
Turizm tesislerinde özürlüler için ayrılan ve düzenlenen odaların, diÄŸer otel odaları ile eÅŸdeÄŸer yönde ve manzarada, aydınlatma ve eÅŸit ulaşım kriterlerine uygun tasarlanması saÄŸlanmalıdır. 

3 .3.2. Konutlar

Tüm toplu konut projelendirmesi ve üretiminde, özürlü bireyler için tasarlanmış ortamlarda diÄŸer insanların da rahat edebildiÄŸi gerçeÄŸinden yola çıkan ve belli standartlara uyulan “uyarlanabilir konut” yaklaşımı ele alınabilir. Uyarlanabilir konut, normal konutun özelliklerine sahip, ancak gerek duyulduÄŸunda hızlı ve ekonomik bir biçimde uygun deÄŸiÅŸimler yapılabilen konuttur. Özürlülerin kullanımına uygun kapı ve koridor geniÅŸlikleri tuvalet, banyo ölçüleri, elektrik tesisatı, mutfak donatıları gibi temel ilkeleri tüm konutlarda saÄŸlamak ana amaçtır. Bu özelliklere göre yapılacak konutlar, yapım maliyetini artırmayacağı gibi, özürlü olmayanların yaÅŸamını da kolaylaÅŸtırıcı çözümler sunacaktır. Böylece sadece özürlüler için deÄŸil, hayatının belli bir döneminde özürlülük durumu ile karşılaÅŸacak ya da yaÅŸlandığında hareket kabiliyeti azalacak kiÅŸiler için de esnek çözümler sunulmuÅŸ olacaktır.

Özürlü ve yaÅŸlılar için uygun konut düzenlemesinde baÅŸvurulması gerekli tek kaynak Türk Standardları Enstitüsü’ nün ilgili standardı olan;

TS 9111 Özürlü Ä°nsanların Ä°kamet EdeceÄŸi Binaların Düzenlenmesi Kuralları standardıdır.(Bu standardın revizyonu yapılmaktadır.)

TS 9111 standardından yararlanılarak;

• Yeni yapılacak tüm konutlar, özürlülerin giriÅŸine ve katlara ulaşımına uygun asansör, merdiven, rampalar belirlenen ölçü ve nitelikte yapılmalıdır.

• Yarım kat merdiven engelinin ortadan kaldırılması ve kot farkının giderilerek asansöre ulaşılması saÄŸlanmalıdır..

• Banyo ve tuvaletler özürlü ve yaÅŸlıların eriÅŸimi ve kullanımına uygun yapılmalıdır. Konutlarda ev kazalarının en aza indirilmesi için gerekli düzenlemeler ve basit donanımlar saÄŸlanmalıdır. Evin birçok noktasına tutunma kolları konulabilir. Dolaplar uygun yükseklikte düzenlenmelidir. Keskin köÅŸeler ve kaygan zeminler ortadan kaldırılmalıdır.

• Yeni yapılacak binalara inÅŸaat ruhsatı verilirken, projelerde özürlülerle ilgili düzenlemelerin yapılıp yapılmadığı kontrol edilmeli, bu düzenlemeler yoksa ruhsat verilmemelidir.

• Tamamlanmış yapılara yapı kullanma izni verilirken, bina giriÅŸlerinde, asansörlerde ve diÄŸer ortak alanlarda özürlülerle ilgili standartlara uygun düzenlemeler yapılmamışsa yapı kullanma izin belgesi verilmemelidir.

• Mevcut konutların giriÅŸleri özürlülerin eriÅŸimine uygun hale getirilmelidir.

4. TOPLU TAÅžIMACILIK

Bugüne dek ülkemiz de çeÅŸitli belediyeler tarafından özürlülerin ulaşımına yönelik olarak mevcut otobüslerin uyarlanması veya özürlülere uygun tasarlanmış yeni otobüslerin alınarak sefere konulması seçenekleri denenmiÅŸtir. Ancak gerek duraklara eriÅŸimde yaÅŸanan sorunlar, verilen servislerin yeterince duyurulamaması, özürlülerin farklı coÄŸrafi bölgelerinde ikamet etmesi gibi nedenlerle kullanım sıklığı istenilen düzeyde olamamıştır. Bu durum karşısında belediyeler ya bu seferleri kaldırmak ya da azaltmak yolunu seçmiÅŸlerdir.

Özürlülerin ulaşımı normal insanlarla aynı toplu taşım aracı kullanma esasına dayanmalıdır. Ancak yalnız otobüs deÄŸil, gerektiÄŸinde özürlülere yönelik tasarlanmış daha küçük ulaşım araçları seçilerek, düzenli ya da talebe baÄŸlı seferler konulması düÅŸünülebilir.

Yerel yönetimlerin denetimindeki tüm toplu taşım araçları ve ÅŸehir içi servis araçları özürlülere yardımcı araç ve gereçleriyle rahatlıkla eriÅŸebilecekleri biçimde donatılması ve araç ile durak ve kaldırım yüzeyleri arasındaki kot farklılıklarının giderilmesi gerekmektedir.

Yerel yönetimler, ayrıca özel durumdaki özürlülerin taşınması için özel donanımlı araçlar hazırlamalı ve bunları hizmete sunmalıdır.

EriÅŸebilirlik bir bütün olarak görülmelidir, arada bir parçası koparsa eriÅŸebilirlik saÄŸlanamaz. Bundan dolayı yapılacak uygulamaların sürekliliÄŸinin saÄŸlanmasına özen gösterilmelidir. ÖrneÄŸin, bilgilendirme sistemi, konuttan duraÄŸa, istasyona, iskeleye vb. eriÅŸim, otobüsler, vagonlar, vapurlar vb ile kaldırımlar bu bütünün birer parçası olarak görülmelidir. 

5. TRAFÄ°K DÜZENLEMELERÄ° VE GÜVENLİĞİ

Trafik güvenliÄŸi yaya ve taşıt trafiÄŸi açısından birlikte düÅŸünülmelidir. Kent merkezlerinde öncelik yayaya verilmelidir. Trafik ve yol güvenliÄŸi konusunun, yol kaplaması, yer döÅŸemesi, yol üzerindeki elemanlar ve alt yapı ile birlikte düÅŸünülmesi gerekir. Yayanın, yaya yolunda, geçidinde ve kaldırımdaki tüm hareketleri trafik güvenliÄŸi kapsamında ele alınmalıdır. Yaya ve taşıt trafiÄŸinin kesiÅŸtiÄŸi noktalarda, yayanın yolu hemzemin olarak geçmesi saÄŸlanmalıdır.

Yayalar açısından kent içinde trafik güvenlikli alanlar oluÅŸturulmalıdır. Yaya alanları artırılmalı ve geniÅŸletilmelidir. Taşıt hızının yavaÅŸlatıldığı trafik durultma alanları oluÅŸturulmalıdır. KavÅŸak noktalarında güvenli ve konforlu geçiÅŸi saÄŸlayacak sinyalizasyon ve ÅŸerit düzenlemeleri yapılmalıdır. Işıklı yaya geçitlerinde özürlü, yaÅŸlı ve çocuk hızı düÅŸünülerek geçiÅŸ süresi belirlenmelidir.Düzenli kent içi kaza istatistikleri toplanmalı, bu doÄŸrultuda tehlikeli kavÅŸaklar güvenlikli hale getirilerek trafik kazaları nedeniyle oluÅŸabilecek özürlülük durumlarını önleyici tedbirler alınmalıdır.

Kent içindeki demiryoluyla karayolunun hemzemin olarak kesiÅŸmeleri, trafik yoÄŸunluÄŸuna göre katlı çözümlere kavuÅŸturulmalı veya otomasyon sistemiyle donatılmalıdır.

Görme özürlüler için üretilen, konum ve trafik iÅŸaretlerine iliÅŸkin bilgi veren sesli kumanda cihazı ve benzeri yardımcı araçların kullanımı yaygınlaÅŸtırılmalı, görme özürlülerin bu tür sesli yada titreÅŸimli uyarı aletleri sosyal güvenlik kapsamına dahil edilmelidir.

Özürlülerin kullandığı motorlu taşıtlara uygun park yeri düzenlemeleri kent genelinde yaygınlaÅŸtırılmalıdır.

Araçların kaldırıma çıkmasını önlemek üzere yapılan mantar türü taşıt engelleyicileri, görme ve ortopedik özürlüler açısından ciddi tehlikeler yaratmaktadır. Bu tür cadde mobilyaları kaldırılmalıdır.

Sinyalizasyon standartlarının ve özürlülere yönelik uyarı iÅŸaretlerinin tüm belediyelerce kullanımı saÄŸlanmalıdır.

Aydınlatmanın artırılması ile özürlülerin mekanları daha güvenli kullanımı saÄŸlanabilecektir.

Kaynak: ozida.gov.tr

Popülerliği: 7% [?]