Bilgisayar kontrolüyle istenilen oranlarda bir araya getirilen malzemelerin, beton santralında veya mikserde karıştırılmasıyla üretilen ve tüketiciye "taze beton" olarak teslim edilen betona "Hazır Beton" denir.

Hazır betonu, ÅŸantiyede elle ya da betoniyerle karıştırılarak hazırlanan betondan ayıran temel unsur, hazır betonun modern tesislerde, bilgisayar kontrolüyle üretilmesidir. Hazır beton kullanıcısının hazır betonda arayacağı nitelikler TS EN 206′da yer almaktadır.

Hazır beton üretiminin su ölçme ve karıştırma iÅŸlemlerinin santralda veya transmikserde yapılmasına göre iki farklı ÅŸekli bulunmaktadır : 

Kuru Sistem
YaÅŸ Sistem
Kuru karışımlı hazır beton, agrega ve çimentosu beton santralinde ölçülüp santralde veya transmikserde karıştırılan, suyu ve varsa kimyasal katkısı ise teslim yerinde ölçülüp karıştırılarak ilave edilen hazır betondur. Kuru karışımlı hazır betonda ÅŸantiyede karışıma verilen su miktarına (formülde öngörülenden daha fazla olmamasına) ve karıştırma süresine (homojen bir karışım için yeterli süre) özel itina gösterilmesi gerekmektedir.
YaÅŸ karışımlı hazır beton, su dahil tüm bileÅŸenleri beton santralinde ölçülen ve karıştırılan hazır betondur. 

Hazır Beton Santralı
Hazır beton bileÅŸenlerinin stoklanıp, kontrol altında karıştırılarak, hazır beton üretiminin gerçekleÅŸtirildiÄŸi ve transmikserlere dolumun yapıldığı tesislere "beton santrali" denir. Beton santralleri karışım ÅŸekillerine göre "yaÅŸ ve kuru karışım" olmak üzere ikiye, depolama ÅŸekillerine göre de "bunkerli" ve "yıldız tip" olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Yıldız tip santralde, santralin önünde yıldız ÅŸeklinde bir stoklama alanı vardır ve kova vasıtasıyla agregalar arkadaki karıştırma kazanına aktarılır. Bunkerli santralde ise agrega ve kumlar santralin önündeki bunkerlerde stok edilip, bantlı bir sistem ile karıştırma kazanına taşınır.

Üretim Süreci
Önce, hazır betonun üretiminde kullanılacak, doÄŸru seçilmiÅŸ malzemelerin (çimento, agrega, su, katkı) kalitelerini ve birbirlerine uyumunu incelemek için laboratuvar deneyleri yapılır. Bu deneylerden geçen malzemelerde zamanla olumsuz deÄŸiÅŸiklikler meydana gelmesinin önlenmesi için sürekli kalite denetimi yapılmalıdır.

Hazır betonun üretim süreci, santral operatörünün üretilecek betonu tanımlayan formülün numarasını belirleyip, bilgisayar sistemini iÅŸletmesiyle baÅŸlar. Ä°lk komuttan sonra, ayrı bölmelerde stoklanmış bulunan agrega, çimento ve su aynı anda tartılır. Daha sonra tartılmış agrega bant veya kovayla taşınarak mikser kazanına aktarılır. Bu sırada çimento, su ve formülde varsa kimyasal katkı maddesi de kazana aktarılır ve karıştırılır.

Bir harman betonun hacmi santraldan santrala deÄŸiÅŸmekle birlikte, genellikle 1 - 3 m3 ‘tür. Santralda karışma süresi de harman hacmiyle orantılı olarak standartlar tarafından belirlenmiÅŸtir. Yeterince karıştırılmış olan harman, transmiksere boÅŸaltılır, dolum tamamlanıncaya kadar aynı iÅŸlem devam eder.

Beton Sınıfları
a) Basınç Dayanım Sınıfları
Betonun basınç mukavemeti standart kür koÅŸullarında saklanmış (20 °C ±2°C kirece doygun su içerisinde), 28 günlük silindir (15 cm çap, 30 cm yükseklik) veya küp (15 cm kenarlı) numuneler üzerinde ölçülür.

Hazır betonda basınç dayanımı sınıfları, karşılığı silindir ve küp mukavemetleri aÅŸağıdaki tabloda özetlenmiÅŸtir. (TS 11222)

Basınç Dayanımı Sınıfı F ck, silindir ( N/mm2 ) f ck, küp ( N/mm2 )
C 14 14 16
C 16 16 20
C 18 18 22
C 20 20 25
C 25 25 30
C 30 30 37
C 35 35 45
C 40 40 50
C 45 45 55
C 50 50 60
C 55 55 67
C 60 60 75
C 70 70 85
C 80 80 95
C 90 90 105
C 100 100 115

b) Kıvam Sınıfları
Betonun iÅŸlenebilme özelliÄŸi kıvamı ile tayin edilebilmektedir. Kıvam, betonun kullanım yerine (kalıp geometrisi, demir sıklığı, eÄŸim), betonu yerleÅŸtirme, sıkıştırma, mastarlama imkanlarına ve iÅŸçiliÄŸine, ÅŸantiyede beton iletim imkanlarına (pompa, kova) baÄŸlı olarak özenle seçilmesi gereken bir özelliktir. Hazır Beton Standardı TS EN 206′ da beton kıvamı çökme, vebe, sıkıştırılabilme ve yayılma sınıflarına göre belirlenir. Çökme sınıfları S1, S2, S3, S4 ve S5 sembolleri ile tanımlanan bu kıvamlar çökme (slump) konisi deneyi ile ölçülmektedir.

Hazır betonda ÅŸantiye teslimi kıvam, taşıma süresi ve beton sıcaklığına baÄŸlıdır. Taşıma süresi kıvamı etkilemekte, süre uzadıkça ve hava sıcaklığı yükseldikçe santraldan ÅŸantiyeye kıvam kaybı artmaktadır. Bu kıvam kaybının betona su verilerek dengelenmesi mukavemeti düÅŸürmektedir.

Kıvam Sınıfı Çökme (mm)
S1 10-40
S2 50-90
S3 100-150
S4 160-210
S5 >=220

Slump (Çökme) Deneyi yapılırken ;

Slump hunisi düz bir zemine konur.
Standart slump hunisi üç eÅŸit kademede doldurulup, her kademede 25 kez standart ÅŸiÅŸleme çubuÄŸuyla ÅŸiÅŸlenir.
Huni tamamen dolunca üst yüzeyi mala ile düzlenir.
Huni yavaÅŸça yukarı doÄŸru kaldırılır; bu sırada taze beton kendi ağırlığıyla çöker.
ÅžiÅŸleme çubuÄŸu huninin üzerine konur ve çöken betonun üst seviyesinden çubuÄŸun altına kadar olan mesafe ölçülür. Bu uzunluk, taze betonun çökme (slump) deÄŸeri olarak adlandırılır.
Beton yerleÅŸtirme iÅŸlemi sırasında vibratör kullanılması kaçınılmazdır. "AFET BÖLGELERÄ°NDE YAPILACAK YAPILAR HAKKINDA YÖNETMELÄ°K" de vibratör kullanmadan beton dökümü iÅŸlemini yasaklamıştır. ÅžiÅŸleme, tokmaklama v.b. elle sıkıştırma usulleri, yalnızca vibratör kullanımıyla beraber, yardımcı usuller olarak kullanılabilir.

BetonuN Taşınması Sırasında Kıvam Kaybının Muhtemel Nedenleri

Betonun yalancı priz yapması. Bunun önüne karıştırma iÅŸlemine devam edilerek geçilebilir.
Uzun taşıma mesafeleri. Yol boyunca beton priz almaya başlayabilir. Karışım suyu da buharlaşabilir.
Dökümden önce aşırı karıştırma süresi.
Sıcak hava şartları.
Özellikle bina sektöründe beton iÅŸçiliÄŸinde bilinç ve eÄŸitim düzeyi düÅŸük olduÄŸundan taşıma, yerleÅŸtirme ve mastarlama iÅŸlemlerinin kolaylığı açısından 18 - 22 cm çökmeli, çok akıcı kıvamlı beton kullanma, bu amaçla da ÅŸantiyede hazır betona su verme eÄŸilimi çok yüksektir. Bu eÄŸilimin mukavemet düÅŸürücü zararlı sonucunu yok etmek için Türkiye Hazır Beton BirliÄŸi Yönetim Kurulu bir karar alarak üyelerine ÅŸantiye teslimi beton kıvamını K4 düzeyinde (çökme >16 cm) tutmalarını tavsiye etmiÅŸ, bunu yaparken su/çimento oranına (dolayısıyla mukavemete) dikkatlerini çekmeyi de ihmal etmemiÅŸtir. Bu konuda bilgilenen ve bilinçlenen müÅŸteriler K4 kıvamlı beton sipariÅŸ vermektedir.

c) Agrega En Büyük (Maksimum) Tane BüyüklüÄŸü Sınıfları

TS EN 206-1′ e göre agrega en büyük tane büyüklüÄŸüne göre sınıflanırılır. ÖrneÄŸin: Den çok 22 cm olan beton.
Beton içinde kullanılacak en iri agrega tane büyüklüÄŸünün kalıp en dar boyutu, döÅŸeme derinliÄŸi, pas payı, en sık donatı aralığı gibi unsurlarla uyumlu biçimde, TS 500 de belirtilen ÅŸekilde seçilmesi gerekir.

Piyasada yaygın biçimde kullanılan hazır beton "2 No Agregalı "olandır. Çok sık donatılı veya ince kesitli elemanlarda bazı bilinçli müÅŸteriler " 1 No Agregalı " hazır beton sipariÅŸi vermektedir.

En Büyük Agraga Tane BüyüklüÄŸü Sınıfı Dmax. (mm)
D1 (1 No.lu) 12
D2 (2 No.lu) 22
D3 (3 No.lu) 32
D4 (4 No.lu)

Betonun DiÄŸer Özellikleri
a) Taze Beton Sıcaklığı
Hazır Beton standardına uygun olarak ÅŸantiyeye teslim edilen taze hazır beton sıcaklığının +5 °C’den az olmaması gerekmektedir.
b) Birim Ağırlık
Hazır beton üreticisinin beyan ettiÄŸi deÄŸere göre birim ağırlığa¸ ±%2 tolerans getirilmiÅŸtir. ÖrneÄŸin beyan edilen deÄŸer 2350 kg/m3 ise 2350 x 0.02=47 kg/m3 bulunur. Dolayısıyla tolerans sınırları 2350±47 kg/m3 olmaktadır.
Birim ağırlık yoluyla metraj sorunları çözümlenebilmekte, transmikser boÅŸ ve dolu tartılarak beton ağırlığı tesbit edilir.

Kaynak: kalitekontrol.org

Popülerliği: 13% [?]