Çatı endüstrisinde tek kat çatı membranları hızlı bir yükseliÅŸ göstermiÅŸtir. Bu yükseliÅŸin sebeplerinden bazıları ÅŸunlardır: DüÅŸük maliyetli montaj, uzun süreli hava ÅŸartlarına dayanım, ve yapıyı suya karşı garantili koruma.

25-30 yıl önce tek kat çatı membranlarının pazar payı belirsizdi. Bugün ise tek kat çatı membranları çatı endüstrisinin en çok kullanılan segmentleridir. 

Bitümlü membranların tek kat membran sistemiyle deÄŸiÅŸtirilmesi pazarda devrim yarattı. Birçok üretici tüm güçleriyle tek kat membran pazarına atıldılar; yıllık satışlarını ve karlarını arttırmayı denediler. PVC ve diÄŸer tek kat membranların hızlı yükseliÅŸini hangi faktörler izleyebilirdi? Neden PVC membranlar mimarların, bina sahiplerinin ve çatı müteahhitlerinin bildiÄŸi sektörel bir terim oldu?

Cevap tek kat membranların saÄŸladığı birçok avantajdadır: Montaj maliyeti bitümlü membran maliyeti ile karşılaÅŸtırılabilir ve hatta daha düÅŸüktür. Garantilerle desteklenen uzun süreli hava ÅŸartlarına dayanım ve binanın hareketleriyle uyumlu bir çatı malzemesi olmasının yanı sıra, bitümlü membran kullanılması ile oluÅŸan çeÅŸitli problemler de tek kat membraların baÅŸarısı için esas sebeplerdir. 

Tek kat membranlar üreticiler tarafından daha da geliÅŸtirildi, formüle edildi, birleÅŸtirildi; çeÅŸitli boy ve ebatlarda üretildi. Genellikle Avrupa’da ise 1.20, 1.50, 1.80 ve 2.00 mm, ABD’de 1.14 ve 1.52 mm, olarak piyasaya sunuldular.

Tek kat membranlardan özellikleri nedeniyle en çok öne çıkan PVC membranlar bir yapıda ortaya çıkan yapısal ve termik gerilmelere adapte olabilecek kadar esnek ve çeÅŸitli uygulamalarda kullanılabilecek kadar çok yönlüdürler.

Tek katlı membranlar, tüm bu üstün özelliklerine raÄŸmen her çatı problemine cevap veremezler. Her çatının ayrı bir karakteri vardır. Tek kat membranlar birçok çatı problemine çözüm olmasına raÄŸmen, bitümlü membran endüstri de kendi pazar payını almaya devam edecektir.

PVC ve diÄŸer tek kat membranların popülaritesi sadece üstün performansları sayesinde deÄŸildir. DiÄŸer teknolojik ve ekonomik faktörler de tek kat membranların ortaya çıkışında etkendirler.

Tek kat membranlar 1970’ lerde çeÅŸitli sebeplerden dolayı hızlı bir geliÅŸim gösteren bir çatı elemanı alternatifi olmuÅŸtur. Her ne kadar ekonomik sebepler esas neden olsa da, üretim teknolojisi ve daha önce bitümlü membranlarda oluÅŸan problemler-ayrılma ve çatlama gibi- de pazarda kabul görmelerinde etkili oldu.

1973 yılındaki Arap petrol ambargosu sırasında, bitümlü membranların temel malzemesi olan petrolün fiyatının ciddi biçimde artması ile rafineriler yan ürün olarak kalorifer yakıtı, gazolin, etilen ve proplen gibi yüksek kazançlı maddelere yönelmiÅŸlerdir. Ham petrolün arıtılmasıyla ortaya çıkan yan ürünlerden biri de asfalttır. Asfaltın temini azaldığı gibi, fiyatları da arttı. Sonuç olarak bitümlü ürünlerin fiyatlarının artarak daha da pahalı hale gelmesi ile, üretimi bitümlüler kadar petrole baÄŸlı olmayan tek kat çatı membranlarının kullanımı artmaya baÅŸlamış ve tek kat membranlar ekonomik olarak daha uygun hale gelmiÅŸtir. 

Asfalt fiyatı yükselen tek petrol yan ürünü deÄŸildi. Bina sahipleri de ısıtma ve soÄŸutma maliyetlerini daha fazla düÅŸünür oldular. Çatı endüstrisini etkileyen diÄŸer faktörler de: düÅŸük fiyatlı, yüksek R-deÄŸerli* izolasyon malzemelerine duyulan ihtiyaçtı. Polisterin (expanded ya da extruded polystyrene) bu kriterlere uymasına raÄŸmen bitüm ile uyumlu deÄŸildir.

Ä°ÅŸçilik fiyatlarının da artması, malzeme giderlerinin ve iÅŸçilik maliyetinin azaltılması ihtiyacı bitümlü malzeme üreticilerini 2 kat uygulanan sistemin hafifletilmesi ile ilgili denemeler yapmaya sevketmiÅŸtir. Buna raÄŸmen iki kat uygulanan sistemin düÅŸük performansı sonuç alınmasını engellemiÅŸtir.

Bitümlü ürünlerin fiyatları arttıkça, tek kat membranların fiyatları düÅŸerek, pazarda daha rekabetçi hale geldi. 1980’lerin sonu, 1990’lerin başında bitümlü ürünlerin fiyatı tek kat membranların fiyatı hemen hemen eÅŸitlendi. Bu andan itibaren tek kat membranlar beÅŸ yıl boyunca satış rekorları kırmıştır. Mimarlar, çatı müteahhitleri ve bina sahipleri tek kat membranlara daha fazla dikkat etmeye baÅŸladılar.

Garanti 

Endüstride, ilk defa “on yıl” boyunca su sızdırmazlık garantisi veren tek kat membran üreticilerdir. Tek kat membran üreticileri garanti programının gereklilikleri olan müteahhitlere lisans verme, eÄŸitim, iÅŸ denetlemeler, ve teknik danışmanlık gibi hizmetleri de kısa sürede geliÅŸtirdiler. Bugün müteahhit lisans programı ve çatı denetlemeleri sayesinde, üreticiler bütün sistemin su geçirmezliÄŸini temin ediyor ve garanti veriyorlar.

Ä°zolasyon nedeniyle açılan tazminat dava maliyetleri bile tek başına, bina sahipleri ve mimarların üretici firma garantili bir çatı sistemini seçmesi için yeterli bir sebeptir. Genelde çatı maliyeti, tüm bina maliyetinin %5’ inden az olmasına raÄŸmen davalarda %30’dan %50’lere varan oranlarda hesaplanabilir.

Tek kat membran çatı sistemleri güvenilirdir, buna raÄŸmen eÄŸer bir sorun ortaya çıkarsa genellikle montajda iÅŸçilik hatasından kaynaklanmaktadır. Bunun için, üreticiler mal sahibini ve kendilerini ortaya çıkabilecek sorunlara karşı korumak için dikkatli çatı denetlemeleri yapmakta ve sürekli usta eÄŸitim programları düzenlemektedirler.

Ürünler 

Kendine has avantajları ve dezavantajları olan çok sayıda tek kat uygulanan su yalıtım membranı vardır. Kimyasal yapıları çok farklı olmalarına raÄŸmen 3 ana grupta sınıflandırılabilirler: Elastomerler, termoplastikler, ve modifiye bitümlüler.

Elastomerler

Ä°yileÅŸtirilmiÅŸ termosetler olarak bilinseler de, elastomerler isimlerini, çoÄŸunlukla iyileÅŸtirme veya vülkanizasyon diye adlandırılan, üretim sırasındaki kimyasal süreçten alırlar. Molekül zincirleri kalıcı zincir oluÅŸturmak için çarpraz baÄŸ yaparlar veya vülkanize olurlar. Bunlar yeniden biçimlendirilemezler, kalıplanamazlar ve ısı ile kaynaklanamazlar. Bu malzemeler sadece özel kaynak solüsyonları yada volkanizasyon tekniÄŸi (yüksek basınc ve yüksek ısı) ile birleÅŸtirilebilirler.

Elastomer membranlar Butil, EPDM, Neopren ve diÄŸer polimerlerdir. 

Termoplastikler

Termoplastikler üretim esnasında çarpraz baÄŸ oluÅŸmaması ve moleküllerin vülkanize olmaması ile elastomerlerden ayrılır. Termoplastiklerin kimyasal yapısı gereÄŸi malzemeler ısı veya özel kaynak solüsyonu ile birleÅŸtirilebilir.

PVC, tek kat membran piyasasında büyük yüzde ile pazara hükmetmektedir. PVC, endüstrideki popülaritesini PVC membranların üstün performansına ve üreticiler tarafından sık sık yapılan kalite kontrol testlerine borçludur. PVC membranlar ultraviole ışınlara, ozona, ısısal eskimeye ve düÅŸük sıcaklıklara yüksek dayanıklılık gösterir. ÇeÅŸitli geniÅŸliklerde üretilen PVC membranlar, hızlı monte edilir ve iÅŸçilikten tasarruf saÄŸlar.

Termoplastik memabranlar EVA(etylene vinyl acetate coplymer), ECB(etylene-copolymer bitumen), PE(polyetylene), PP(polypropylene), PEC(polyetylene) ve PVC(polyvinyl chloride) dir.

Modifiye bitümlü membranlar 

Modifiye bitümlü membranlar çoÄŸunlukla bitümlü kökenli likit ürünlerle tek kat sistemlerin arasında geçiÅŸ ürünü olarak kabul edilirler. Bu malzemeler kompozit ürünlerdir, çeÅŸitli katkılar, plastik film, polyester yada camtülü taşıyıcı keçe ve bitüm içerirler. Güçlendirme malzemesi bir yüzeye lamine olabilir veya modifiye bitümlü membranın içinde yer alabilir.

Styrene butadiene styrene(SBS) veya atactic polypropylene(APP) isimli katkılar esnekliÄŸi ve elastisiteyi saÄŸlar. Aynı zamanda yapışma kuvvetini, yüksek sıcaklıklarda ve sertlikte akma dayanımını iyileÅŸtirirler. Modifiye bitüm terimi deÄŸiÅŸtirici katkılara ve kullanılan saÄŸlamlaÅŸtırıcı donatılara baÄŸlı olarak çok geniÅŸ bir malzeme aralığını kapsar.

Modifiye bitümlü membranlar Avrupa ve Amerika’da 2 kat olarak uygulanan sistemlerdir. Bu yüzden inÅŸaat sektöründe tek kat uygulanan bir malzeme olarak kabul edilmemektediler.

Uygulama Yöntemleri 

Tek kat sistemlerin yeni yapılarda ve mevcut çatı onarımlarında kullanılan birçok çeÅŸitleri mevcuttur:

Serbest serim veya üzeri çakıllı, tam veya kısmen yapıştırılmış, mekanik olarak tespit edilmiÅŸ, ve ters çatı sistemi. Çatının eÄŸimi, taşıyıcı konstrüksiyon, kimyasallarla temas durumu ve iklimsel ÅŸartlar gibi etkenler hangi sistemin kullanılacağını seçerken dikkate alınmalıdır.

Balastlı Sistem.
Balastlı sistem günümüzde en çok kullanılan sistemdir.Çatının bütününü oluÅŸturan bileÅŸenlerden ısı yalıtımı ve membran taşıyıcı konstrüksiyonun üzerine serbest serilir ve balastın ağırlığı sayesinde yerinde kalır. Kullanılan balast genellikle yaklaşık çapı 2,5 cm olan dere çakılıdır.

Membranın taşıyıcı konstrüksiyondan ayrılması ile çatının bağımsız hareketine izin vermesi ve düÅŸük montaj maliyeti bu sistemin baÅŸlıca iki büyük avantajıdır.

Bununla birlikte, çakıl ağırlığı mevcut konstrüksiyona ek yük gelmesine neden olur ki, her çatı buna dayanacak ÅŸekilde dizayn edilmiÅŸ olmayabilir. Balastlı sistem seçilmeden önce karar verecek kiÅŸi yapının strüktürel ÅŸartlarıni deÄŸerlendirmeli ve yerleÅŸtirilecek balast ağırlığına dayanıklılığını teyit etmelidir: 50-75 kg/m2.

Tam Yapıştırmalı Sistem.
Bu sistem eÄŸimli çatılar kadar, balastlı sistemin getireceÄŸi yüke dayanamayacak çatılar için de idealdir. Membran özel yapıştırıcılarla temas ettiÄŸi alt katmana tamamen yapıştırılır. Tam yapıştırmalı sistem hafiftir, denetlemesi ve bakımı kolaydır ve çeÅŸitli renklerde seçenekler sunar.

Tam yapıştırmalı sistemler genelde en pahalı tek kat sistemlerdir. Yapıştırıcı maliyeti müteahhitin fiyatına önemli bir etki yapabilir. Kendinden yapışkanlı sistemler bu tür uygulamalarda daha çok tercih edilmektedir. 

Mekanik Tespitli Sistem.

Mekanik tespitli sistemler hafif olmasının avantajını sunarlar. Membran altındaki katmanın üzerine serbest olarak serilir, sonrasında üreticinin önerdiÄŸi mekanik tespit elemanları ile altındaki kata tespit edilir. Mekanik tespitli sistemlerin birçok çeÅŸidi vardır. En popüler sistemler direkt alt katmana baÄŸlanan, alt katmanı delen sistemlerdir.

Mekanik tespitli sistemlerin bir dezavantajı, rüzgar kuvvetlerinin membranı kaldırması ve kabartması ile baÄŸlantı noktalarında ortaya çıkan gerilmedir. Bu gerilmeleri karşılama amacıyla yapılan rüzgar yükü hesaplama ve tespit noktalarının belirlenmesi gibi teknik hizmetler firmalar arasındaki temel farklılıkları oluÅŸturmaktadır.

Ters çatı sistemi.

Ters çatı sistemi geleneksel balastlı tipin bir çeÅŸitidir. Bu sistemde, membran ısı yalıtımının altında yer alır, ve balast ısı yalıtımın üzerindeki keçenin üstünde yer alır. Yalıtım ve balast membranı güneÅŸ ışığının etkilerinden korur, ve sıcaklık dalgalanmalarını ve termal ÅŸokları azaltır. Ters çatılar aşırı rüzgarlı bölgelerde geleneksel tiplere göre daha fazla balasta ihtiyaç duyarlar. Yaya sirkülasyonu bekleniyorsa bu tip çatılar çok iyi bir performans gösterecektir.

Tek Kat Membranların Geleceği

Ä°statistikler tek kat membranlı çatıların uzun vadeli dış etkenlere maruz kaldığında iyi bir performans gösterdiÄŸini belirtmektedir. Dünyanın bazı bölgelerinde tek kat membranların % 70-80’ lara varan oranlardaki sektör egemenliÄŸi bu geliÅŸim ve ilerlemenin en temel kanıtını teÅŸkil etmektedir.

Günümüzün membranlarını geliÅŸtiren bu teknoloji kuÅŸkusuz ilerlemeye devam edecek ve daha fazla mimar, müteahhit, bina sahibi tek kat membranların sayısız avantajlarını keÅŸfedecektir.

· R-deÄŸeri: Malzemenin ısı akış direnç ölçüsü. R-deÄŸerinin yüksek olması daha iyi yalıtım saÄŸlar.

Derleyen: M.Nazım YAVUZ

Multiplan Yalıtım Sistemleri A.Ş.
Resimler: AKS Yapı Denetim-capacity membran çatı montaj

Popülerliği: 16% [?]