Günün ÅŸartlarında artık insanların ihtiyaçlarını karşılamaları için herÅŸeyi bulabilecekleri alışveriÅŸ merkezleri yapılmaya baÅŸlandı. Ancak bu tür yapıları yaparken çok iyi plan yapmak lazım. Çevre yollarını, otoparklarını, geliÅŸ gidiÅŸini iyi düzenlemek gerekir. AlışveriÅŸ merkezlerinin baÅŸlıca amacı, insanların giyim, yiyecek, görsel salonlar gibi ihtiyaclara cevap verebilecek her türlü dükkanları bir yapı altında toplamaktır. MaÄŸaza maÄŸaza dolaÅŸmak yerine sayısız alternatife, çeÅŸitliliÄŸe ve seçme ÅŸansına sahip olunur. Güzel vitrinlere bakarak dolaÅŸmak, sıcak günlerde, çalışan klimalar dolaÅŸan insanları serinletir. Benim de hoÅŸuma gider. Haftasonları bu yerler, eÄŸlence yeri gibi düÅŸünüldüÄŸünden çok kalabalık olur. 

AlışveriÅŸ merkezi yapılacak yeri seçerken nelere dikkat etmek gerekir?

Süpermarket-hipermarket tarzında yapılacak alışveriÅŸ yeri ÅŸehir dışında olabilir. Ancak fast – food, alışveriÅŸ dükkanları, kapalı çarşı tarzında yapıldığı zaman, ÅŸehir merkezi içinde ,insanların yürüyerek geçtiÄŸi yerde olmalı. Bu tür alışveriÅŸ merkezleri ihtiyaçlara yanıt verecek tarzda düzenlenmeli, yani taşıma su ile deÄŸirmen dönmez. Bir alışveriÅŸ merkezi ( shopping center) yapılırken kolon aks araları en az ( baÅŸkaca bir zorunluluk yoksa ) 8 metre yapmak gerekir. Neden mi? Hem kullanım açısından uygun bir mesafe, hem statik yönden geçilebilecek bir mesafe, hem de aks aralarına 3 adet otopark yeri konulabildiÄŸi için diye sıralanabilir.

Çok katlı maÄŸazalar ; bir veya daha fazla giriÅŸi olan, bünyesinde tek bir maÄŸaza veya deÄŸiÅŸik amaçlı satış birimleri ile sosyal içerikli, oyun alanları olan tek bir bağımsız bölüm numarası olan iÅŸ yerleridir. Pasajlarla karıştırmamak gerekir. Pasajlar; iki yanında dükkanlar bulunan üzeri kapalı çarşılar olup, iÅŸ yerlerinin ayrı ayrı bağımsız bölüm numarası alması zorunludur. Kapalı çarşılarda en az iki giriÅŸ ve çıkış olmalı, 500 m2 yi geçtiÄŸi takdirde herbiri en az 1.5 metre geniÅŸliÄŸinde iki ayrı giriÅŸ çıkış veya 3 metre geniÅŸliÄŸinde bir giriÅŸ çıkış yapılmak zorundadır. GiriÅŸ çıkışlar farklı katlarda ve kotlarda olabilir. Çok katlı maÄŸazalarda, pasajlarda ve kapalı çarşılarda kat yüksekliÄŸi net 3.50 metreden az olamaz. Ancak bu iç net yükseklikdir. Katlar arasındaki mesafe ise döÅŸeme kalınlığı 40 - 45 cm havalandırma tesisat kanal yüksekliÄŸi yaklaşık 40 cm ve asma tavan kaplama yuksekliÄŸi 80-85 cm olmalı. Toplam: 350+85=435 cm kısaca 450 cm döÅŸeme üstünden döÅŸeme üstüne yükseklik gerekir. Rahat bir yükseklik olmalı, basık alan yapmamak lazım. Çok katlı maÄŸazalar, kapalı çarşı tiplerinde aydınlık olmalı. DoÄŸal ışıkla yer yer aydınlatma yapmalı, çok güzel örnekleri var. Yaya dolaşım alanlarıda çok önemlidir. Koridor uzunluÄŸu 30 metreye kadar 3 metre, daha uzun olanlarda 3.5 metreden az olamaz. Çok katlı maÄŸazalarda dolaşım tertibi sarbesttir. Pasaj, kapalı çarşı ve çok katlı maÄŸazalarda toplam inÅŸaat alanı 500 m2 ye kadar merdiven geniÅŸliÄŸi 2 metre olmalı, 500 m2 geçtiÄŸi takdirde ilave olarak 1.5 metre geniÅŸliÄŸinde ikinci bir merdiven gereklidir. Katlar arasında iki merdiven bulunması durumunda bir tanesi yürüyen merdiven olabilir. Çok katlı maÄŸazalarda en düÅŸük kottaki giriÅŸ çıkışa göre 3 veya daha fazla katlı yapılarda insan asansörü yapılması zorunludur. Yeterli sayıda da yük asansörü gereklidir. Bu tip binalarda yapılacak asansörlerden en az bir tanesi bedensel özürlülerin kullanımına uygun olacak, iç kabini 1.60×1.40 metre, kapı geniÅŸliÄŸi 0.95 metre kabin içinde de 0.85-0.90 metre yükseklikte tutunma bandı olacaktır. Bina içinde estetikle bütünleÅŸen asansörler kullanılmalı. ÖrneÄŸin : Panoramik asansörler (transparan) Ä°ÅŸhanı, büro, çarşı, pasaj, maÄŸaza gibi binalarda en az 25 kiÅŸiye 1 kadın ve 1 erkek için olmak üzere wc, pisuar ve lavabo, en az 15 ton su deposu gerekir. Çok katlı maÄŸazalarda parsel bünyesinde ihtiyac kadar açık veya kapalı otopark yapma zorunluÄŸu vardır. Bina, ana artere cephe ise otopark giriÅŸ çıkışı için UKOME den görüÅŸ alma zorunluÄŸu vardır. Otoparklarda havalandırma ÅŸaftları yapılması gerekir. Ä°tfaiye müdürlüÄŸünden görüÅŸ alınmalı. Pasaj, kapalı çarşıların merkezi ısıtma sistemi ile ısıtılması ve havalandırılması zorunludur. AlışveriÅŸ merkezleri gidiÅŸ geliÅŸin çok olduÄŸu, ısıtma, havalandırma ve soÄŸutmanın en iyisini gerektiren merkezlerdir. AlışveriÅŸ merkezlerinde dış, ortak duvarlar ve asma tavanlar yanmaz malzemeden olması zorunludur. AlışveriÅŸ merkezleride her yapı gibi yangın ya da diÄŸer acil kullanıcıların hızla kaçışlarını saÄŸlayacak yeterli acil durum çıkışlarıyla donatılacaktır. Serbest ve engelsiz eriÅŸilebilen tehlike çıkışları düzenlenecek, her çıkış açık seçik görünecek, çıkışa götüren yol herkesin anlayacağı biçimde olmalı ve kaçış yolları aydınlatması ve yönlendirmesi yapılmalıdır. Asansörler kaçış yolu olarak kabul edilemez. Gerçek bir kaçış yolu, bir yapının herhangi bir noktasından yer seviyesindeki caddeye kadar olan devamlı ve engellenmemiÅŸ kaçış yolunun tamamıdır.

Çıkış kapasitesi ve çıkış sayısı; Kullanıcı yükü,gerekli kaçış ve panik hesaplarında kullanılmak üzere brüt alana göre alışveriÅŸ merkezlerinde 7m2/kiÅŸi, otoparklarda 30m2/kiÅŸi alınacaktır. Çıkış geniÅŸliÄŸi için, çıkış kapıları, yangın merdivenleri, koridorlar ve diÄŸer kaçış yollarının kapasiteleri 50 cm lik geniÅŸlik birim alınarak hesaplanacaktır. Aksi belirtilmedikce, birim geniÅŸlikten tahliye süresi, kargir yapılarda 3 dakika alınacaktır. 50 cm geniÅŸlikten bir dakikada 40 kiÅŸi gecebileceÄŸi kabul edilecektir. Çıkış sayısı, çıkış geniÅŸliginin ikiye bölünmesi ile elde edilecek deÄŸere 1 eklenerek bulunacak ve 50 cm den büyük kesirlerde bir üst deÄŸer esas alınacaktır. Her durumda en az 2 çıkış kapısı, kiÅŸi sayısı 500 kiÅŸiyi gecerse 3 çıkış kapısı olacaktır. 1000 kiÅŸiyi geçerse 4 çıkış kapısı olmalı, kapılar çıkışa doÄŸru açılmalıdır. Kaçış yolları 100cm den aÅŸağı olamaz. Kaçış merdivenleri 2 metreden fazla olmayacak, kaçış merdivenlerine dumanın geçiÅŸini engellemek için yangın güvenlik holleri yapılacak ve taban alanı 3 m2 den az olmayacaktır.

Servis koridorları; alışveriÅŸ merkezlerinde, dükkanlara taşınacak malzemeler dolaşım alanlarından çıkartılmamalı, servis koridorları vasıtasıyla maÄŸazaların arka tarafında yük asansörlerine ulaÅŸacak ÅŸekilde yapılmalı, geniÅŸlikleri en az 2 metre olmalıdır. Yapılan servis koridorları uygulamada yangın kaçış yolu olarak da kullanılmakdadır. Bu uygulama yanlış bir uygulamadır. Ancak yangın kaçış yolları yönetim iÅŸletme planında belirtilerek sabah erken veya gece dükkanlar kapandıkdan sonra yük taşımak için kullanabilir. Toplam kullanım alanı 2000 m2 nin üzerinde olan alışveriÅŸ merkezleri, katlı maÄŸazalar, ticaret, eÄŸlence ve toplanma yerleri otomatik sprinkler sistemi ile korunacaktır. AlışveriÅŸ merkezlerinde genelde cep sinemaları, bowling salonları, kapalı restorantlar, açık alanda fast-food dükkanları, süpermarketler, talih oyunları, bilardo, çocuklar için atari salonların bulunduÄŸu hem alışveriÅŸ merkezi hem de eÄŸlence yeri olarak yapılmaktadır. Bina giriÅŸlerinde mutlaka içeri ve dışarıya açık kapısı olan eczaneler yapılmalı. Büyük marketlerdeki fırınlar mazotlu yapılmayacak, mazot ve katı yakıtla çalışan fırınlar yasaklandı. Bundan böyle sadece elektrikle çalışan fırınlar kullanılabilecek. Faydalı kullanım inÅŸaat alanının en az 1/20 si sığınak alanı olarak ayrılması zorunludur. Ä°çinde bir wc ve lavabo, sığınak alanına baÄŸlı olarak havalandırma için menfez bırakmak gerekir. Otopark ise emsal alanı ve varsa iskan edilebilecek alanlar toplamının 50m2 ye bölümü ile elde edilecek miktar otopark adetini belirler. Ä°htiyaç kadar otopark parsel bünyesinde, kapalı ve açık alanda otopark yeri ayrılabilir. AlışveriÅŸ merkezlerinde, otoparklar parsel bünyesinde yapılmak zorunda, otopark ücreti ödenerek otopark adeti saÄŸlanamaz. Her 20 otopark için bir bedensel özürlü otoparkı ayrılması zorunlu olup, iÅŸaretlenerek çıkışa, asansöre yakın yerler seçilmeli. Romanya da BükreÅŸ’te BucureÅŸti Mall alışveriÅŸini ziyaret ettim. Ziyaretim sırasında buranın bir türk firması Bayındır-Fiba ortaklığında yapıldığını öÄŸrendim. Burası mevcut bir bina olup, ÇavuÅŸeÅŸku zamanında halk için yemekhane olarak yapılmış, ancak ömrü vefa etmemiÅŸ yarım kalmış. Türk firması burayı alarak Atrium tarzında 30 metre çapındaki dışa açık boÅŸluk çelik konstrüksiyon elemanlar üzerine ÅŸeffaf policarbon ile kapatıldığı, her türlü ünlü marka firmaların davet edildiÄŸi çok güzel bir alışveriÅŸ merkezi olmuÅŸ. AlışveriÅŸ merkezlerinde önemli bir konuda trafo yerinin ayrılması. Trafo yerinin mutlaka çözülmesi gerekir. Sonraya bırakılan iÅŸler sorun yaratmakta. En az 3 metre geniÅŸliÄŸinde araç giriÅŸ çıkış yeri ve trafo yerinin belirlenerek terkedilmelidir. Otopark giriÅŸ çıkışları, trafo için giriÅŸ çıkış olarak kullanılamaz. Bir baÅŸka konuda, dolaşım koridorları emsale dahildir. Yırtık alanlar ancak iç bahçe haline dönüÅŸtürülerek üstü açık kalmak ÅŸartıyla cam camekan ÅŸeklinde yani fanus gibi yapılması halinde emsale dahil edilmeyebilir. Ayrıca yönetmelik veya plan notlarında emsale katılmaması yönünde bir madde varsa katılmayabilir. Genelde 1.bodrum katlar emsale dahil edilir. Plan notunda ne yazıyorsa o geçerlidir. EÄŸer bodrum katlar emsale dahil deÄŸilse, her dükkan için dükkan alanlarının % 10 u kadar bodrum katlarda depo yapılabilir. Yeni Ä°stanbul Ä°mar YönetmeliÄŸine göre 1. bodrum kat iskan edilebilir ve 2. bodrum kat emsale dahil edilmek ÅŸartıyla ve gerekli cebri havalandırmanın yapılmasıyla da iskan edilebilir.Ancak 1.bodruma baÄŸlantılı olmak ÅŸartıyla.Fast food dükkan alanları önündeki oturma yerleri için, yönetim planı içinde belirtilmek ÅŸartıyla kullanım hakkı veriliyor. AlışveriÅŸ merkezleri tek bağımsız bölüm olmalı. Ancak uygulamada dükkanlara tek tek bağımsız bölüm numaraları verilmekde. Bu tür yerlerdeki dükkanlar satılmıyor, kiralık veriliyor. Satılması halinde çok sorunlar çıkıyor, kontrol altına almak zor. AlışveriÅŸ merkezleri içe dönük ve dışa dönük olmak üzere iki türlü yapılmakta, yani bina cepheleri kapalı ise dükkanlar iç dolaşım koridorlarına bakmakda, yada dükkan ve fast foodlar dış cepheleri açık dışarı bakmakda.Servis koridorları dış cephe tarafına yapıldığından genelde bina cepheleri kapatılıyor. Yiyecek katlarını bodrum katta mı? yapmak lazım, yada üst katlarda yapmak mı? Genelde üst katlarda yapılıyor. Bodrum katta yapılmış güzel örnekler de var. AlışveriÅŸ ve iÅŸmerkezleri için ayrıca bir imar yönetmeliÄŸi standartları yok.Bu yönetmeliÄŸinde en kısa zamanda detayları ile birlikte düzenlenmeli.

Kaynaklar : - Ä°stanbul Ä°mar YönetmeliÄŸi - Otopark YönetmeliÄŸi - Ä°tfaiye YönetmeliÄŸi - Sığınak YönetmeliÄŸi

Popülerliği: 50% [?]